Արգավանդ
Գյուղ Երևանի դարպասներին, XV դարի աշտարակով

Ինչ վայր է սա

Արգավանդը գյուղ է Երևանի եզրին, մայրաքաղաքի կողքին, որ հայտնի է թյուրքմեն ամիրաների միջնադարյան դամբարանով՝ XV դարասկզբի նրբագեղ աշտարակով։

Արգավանդը փռված է Հրազդանի աջ ափին, մոտ 830 մետր բարձրության վրա՝ ուղիղ Երևանի դարպասներին։ Մայրաքաղաքն այնքան մոտ է, որ գյուղը վաղուց միաձուլվել է նրա արվարձանային կյանքին։ Օդանավակայանի ճանապարհից այստեղ թեքվում են գլխավոր տեսարժան վայրի՝ թյուրքմեն ամիրաների դամբարանի համար, որը տեղացիներն ուղղակի Արգավանդի աշտարակ են անվանում։

Այս դամբարան-աշտարակը 1413 թվականին կառուցել է ամիրա Փիր Հուսեյնը՝ ամիրա Սաադի որդին, ամենայն հավանականությամբ՝ հոր գերեզմանի վրա, այն ժամանակ, երբ այս հողերը կառավարում էր թյուրքմեն Կարա-Կոյունլու տոհմը։ Տասնանիստ աշտարակը շարված է տուֆով, պսակված աղյուսե գմբեթով և պարուրված արաբերեն արձանագրությամբ ու փիրուզե ջնարակած սալիկներով. հենց Սաադի տոհմի հետ է կապված ողջ շրջակայքի հին անունը՝ Չուխուր-Սաադ, «Սաադի հովիտ»։

Հուշարձանն անցել է մի քանի վերանորոգում. այն հանդիսավոր կերպով վերաբացվել է 2002 թվականին, իսկ 2010-ականներին վերականգնմամբ զբաղվել է Հայաստանի մշակույթի նախարարությունը։ Այսօր Արգավանդը հանդարտ արվարձան-գյուղ է, որտեղ սովորական գյուղական կենցաղը հարևանում է մայրաքաղաքային եռուզեռին, իսկ հին աշտարակը Արարատյան դաշտի բազմաշերտ պատմության լուռ վկան է։