Ելփին
Լեռնային գյուղ Երևան–Գորիս ճանապարհին

Ինչ վայր է սա

Ելփինը գյուղ է Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում՝ ծովի մակարդակից 1545 մետր բարձրության վրա, հենց Երևանից դեպի երկրի հարավ տանող գլխավոր ճանապարհին։ Ճանապարհի եզրին բացվում են ժայռոտ լանջերը, հին քարանձավները և նախալեռների հանգիստ գյուղական կյանքը։

Ելփինը գտնվում է Երևանից մոտ 97 կիլոմետր հարավ-արևելք և մարզկենտրոն Եղեգնաձորից 27 կիլոմետր հեռավորության վրա՝ դեպի Գորիս տանող ճանապարհին։ Այսօրվա գյուղը հիմնադրվել է 1828 թվականին՝ ռուս-պարսկական պատերազմից հետո, պարսկական Խոյ և Սալմաստ քաղաքներից գաղթած հայերի կողմից։ Այսօր Ելփինում ապրում է շուրջ 1200 մարդ, և կյանքն այստեղ հենվում է հողի վրա՝ այգեգործություն, դաշտավարություն, անասնապահություն, թռչնաբուծություն և մեղվաբուծություն։

Գյուղի շրջակայքը, սակայն, շատ ավելի հին է, քան բուն բնակավայրը։ Մերձակա լանջերն ու քարանձավները բնակեցված են եղել դեռ քարի դարից, իսկ ամենավառ կերպով այստեղ ներկայացված է բրոնզի դարը։ Այս վայրի գլխավոր հնագիտական գյուտը ժայռի մեջ փորված ժայռային համալիրն է, որն ուսումնասիրել է հայ-իտալական արշավախումբը. գտածոների մեջ կան միջին բրոնզի և երկաթի դարի խեցեղեն, հելլենիստական քարե սյան խարիսխ և միջնադարյան ամաններ։ Գյուղի վերևի ժայռոտ ապառաժը՝ փորված աստիճաններով, վաղուց դարձել է նրա ճանաչելի դեմքը։

Ելփինի շուրջ սփռված են նաև միջնադարյան հուշարձաններ՝ բերդի ավերակներ ու հին տապանաքարեր գյուղից հյուսիս-արևմուտք, Թուխ Մանուկ սրբավայրը, Գեշին բնակատեղիի մնացորդները՝ քարանձավներով, դեպի հարևան Աղավնաձոր տանող ճանապարհին։ 2005 թվականին գյուղի կենտրոնում կառուցվել է նոր եկեղեցի։ Իսկ ընդամենը մի քանի տասնյակ կիլոմետր այստեղից կանգնած է հանրահայտ Նորավանք վանքը, այնպես որ Ելփինը հարմար տեղավորվում է Վայոց ձորով ճանապարհորդության մեջ։