Կարմրաշեն
Լեռնային գյուղ Վայոց ձորի կիրճերի վրա

Ինչ վայր է սա

Կարմրաշենը Հայաստանի արևելքում՝ Վայոց ձորի մարզում գտնվող փոքրիկ լեռնային գյուղ է՝ մոտ 2065 մետր բարձրության վրա, խոր կիրճերով կտրտված լանջերի մեջ։ Այստեղ ապրում է ընդամենը երկու հարյուրից մի փոքր ավելի մարդ, իսկ գյուղի ամենահին հարևանը մնում է Վայոց սար հանգած հրաբուխը։

Կարմրաշենը բարձր է կանգնած Վայոց ձորի արևելյան մասում՝ Եղեգնաձորից մի քանի տասնյակ կիլոմետր հյուսիս-արևելք։ Սա բնորոշ հայկական լեռնային գյուղ է՝ լանջերին կիպ նստած քարե տներով, շուրջը փռված արոտավայրերով, մաքուր ու չոր օդով նույնիսկ ամռանը։ Բնակչությունը փոքր է՝ ըստ առկա տվյալների մոտ 252 մարդ, և տարիների ընթացքում այն աստիճանաբար նվազում է, ինչպես մարզի շատ լեռնային գյուղերում։

Համեստ չափերին հակառակ՝ Կարմրաշենն ունի երկար պատմություն։ Շրջակայքում պահպանվել են X-XIII դարերին վերագրվող խաչքարեր, իսկ գյուղից մոտ մեկ կիլոմետր հեռու կանգուն է սուրբ առաքյալներ Պետրոսին և Պողոսին նվիրված ուխտի խաչքար, որը, ավանդության համաձայն, 1291 թվականին կանգնեցրել է իշխան Էլիկում Օրբելյանը՝ հիշեցում այն ժամանակների մասին, երբ այս հողերը կառավարում էր Օրբելյանների տոհմը։ Մոտակա բլուրներին պահպանվել են նաև փոքրիկ հին եկեղեցիների ավերակներ։

Այս վայրերի գլխավոր բնական տեսարժան վայրը հանգած Վայոց սար հրաբուխն է, որի կոնը բարձրանում է գյուղից ընդամենը մի քանի կիլոմետր հարավ-արևմուտք։ Նրա լանջերն օգտագործվում են որպես ամառային արոտավայրեր, իսկ գագաթից բացվում է կիրճերի այս լեռնային աշխարհի լայն տեսարան։ Մոտակայքում՝ Հերհերի կողմում, աճում է հազվագյուտ գիհու նոսրանտառ՝ Վայոց ձորի խիստ ու գեղեցիկ բնության բնորոշ գիծ, որի համար արժե բարձրանալ այս լեռնաշխարհ։