Հորադիս
Ամայացած գյուղ Վայոց ձորում

Ինչ վայր է սա

Հորադիսը Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի լքված լեռնային գյուղ է՝ մոտ 2150 մետր բարձրության վրա։ Այսօր այստեղ մշտական բնակիչներ չկան, սակայն պահպանվել է հին Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցին, որի համար էլ արժե բարձրանալ այստեղ։

Հորադիսը թաքնված է Վայոց ձորի հարավային լեռներում՝ Ջահուկ գետի հովտում, Զառիթափ գյուղից մոտ երեսուն կիլոմետր հարավ-արևմուտք։ Սա մարզի ամենաբարձր ու ամենաանդորր անկյուններից մեկն է. ճանապարհը ոլորվում է լանջերի միջով, իսկ 2150 մետր բարձրության վրա օդը զով է նույնիսկ ամռանը։ Հորադիսում վաղուց բնակիչներ չկան. գյուղն ամայացել է, և նախկին կյանքից մնացել են քարե պատերը, հին գերեզմանատունը և եկեղեցին։

Հորադիսի պատմությունը կապում են Պարսկաստանից եկած վերաբնակիչների հետ, որոնք այստեղ հաստատվել են 1829-1830 թվականներին. շուտով հայտնվել են նաև առաջին մարդահամարները։ XIX դարի վերջին գյուղը բավական մարդաշատ էր՝ 1897-ին մոտ յոթ հարյուր բնակիչ, սակայն ապա լեռնային տնտեսությունն աստիճանաբար մարեց։ 1970-ին այստեղ մնում էր ընդամենը հիսունյակ մարդ, իսկ ավելի ուշ գյուղն ամբողջովին ամայացավ։ Տեղացիները ժամանակին անասուն էին պահում և ծխախոտ մշակում՝ այս դաժան բարձունքների համար սովորական զբաղմունքներ։

Հորադիս այցելելու գլխավոր պատճառն այսօր Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցին է՝ XVII դարի հուշարձան, որը ընդգրկված է Հայաստանի մշակութային ժառանգության ցանկում։ Մոտակայքում պահպանվել են նաև անցյալի այլ հետքեր՝ «Թուխ Մանուկ» տիպի մատուռ և գյուղի հին գերեզմանատունը։ Ճանապարհորդի համար սա ոչ թե հարմարավետության, այլ լռության, տեսարանների և լքված հայկական գյուղի հետ հանդիպման երթուղի է։