Արին
Հանդարտ լեռնային գյուղ Արփայի վերև

Ինչ վայր է սա

Արինը փոքրիկ գյուղ է Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում՝ Եղեգնաձորից 22 կմ հարավ-արևելք, ծովի մակերևույթից 1630 մետր բարձրության վրա, Արփա գետի հովտից վեր։ Այստեղ ապրում է երեք հարյուրից մի փոքր ավելի մարդ, և օրն անցնում է հանդարտ՝ դաշտերի, այգիների ու լեռնային քամու հետ ներդաշնակ։

Արին գյուղը գտնվում է Վայոց ձորի կենտրոնական մասում՝ Արփա գետից հյուսիս, լանջերի մեջ, որոնք բարձրանում են մինչև 1630 մետր։ Արինի հարևաններն են Հերհեր գյուղը հյուսիս-արևելքից, Մալիշկան՝ հյուսիս-արևմուտքից և Ազատեկը՝ հարավից։ Աշունն այստեղ երկար է ու մեղմ, իսկ ձմեռը՝ ցուրտ ու քամոտ և տևում է երեքուկես-չորս ամիս, այնպես որ ձյունն ու սուր լեռնային քամին տեղացիների համար սովորական բան են։

Արինի բնակիչները վաղուց զբաղվում են այն ամենով, ինչ տալիս է հողը՝ դաշտավարությամբ ու անասնապահությամբ, ծխախոտագործությամբ և այգեգործությամբ։ Ցորենը հիմնականում աշնանացան է, գարին՝ գարնանացան։ Գյուղի բնակչությունը փոքր է և վերջին տասնամյակներին մնում է մոտ երեք հարյուր մարդ. Արինն ունի դպրոց, բուժկետ, ակումբ և գյուղապետարան, իսկ խմելու ջուրը գալիս է աղբյուրից։

Հետաքրքիր է նաև անվան պատմությունը։ Ըստ տեղական ավանդության՝ մի անցորդ, հիանալով ձիերի երամակով ու քուռակների խաղով, բացականչել է մի բան՝ «ի՜նչ լավ քուռկախաղ է», և այս վայրերն այդպես էլ կոչվել են, քանի որ ձիու հանդեպ այն ժամանակ պաշտամունք է եղել։ Հետագայում անունը մի քանի անգամ փոխվել է, իսկ ներկայիս Արին անունը գյուղին ամրացել է 1978 թվականին։

Հնության սիրահարների համար Արինն ունի իր գանձերը՝ Սուլթանի քարայրը՝ երկու բոլորաձև պարիսպների մնացորդներով ու քարի դարի գտածոներով, XIX դարի ավերակ մատուռ և քարե «Փեթակ» քարայր։ Իսկ երեք կիլոմետր հյուսիս-արևելք գտնվում է Դալի թափան հրաբխային կենտրոնը, որի ժայթքումը 735 թվականին կործանեց հին Մոզ քաղաքը։