Արատես
Ամայացած գյուղ ու հին վանք

Ինչ վայր է սա

Արատեսը Վայոց Ձորի հյուսիսում գտնվող ամայացած գյուղ է (Հայաստան)՝ համանուն գետի հովտում, մոտ 2000 մետր բարձրության վրա։ Այսօր այստեղ բնակիչներ չկան, իսկ գալու գլխավոր պատճառը միջնադարյան Արատեսի վանքն է։

Արատեսը գտնվում է Եղեգնաձորից մոտ 17 կիլոմետր հյուսիս-արևելք՝ Արատես գետի լեռնային հովտում, որը Եղեգիսի վտակն է։ Արատես գետի հովիտը Վայոց Ձորի (Հայաստան) այն վայրերից է, որտեղ մշտական բնակչություն այլևս չի մնացել. և՛ 2001-ի ու 2011-ի մարդահամարների, և՛ ավելի ուշ տվյալներով գյուղը նշվում է զրո բնակչով։ Կլիման չափավոր ցուրտ ու խոնավ է՝ տարեկան միջին ջերմաստիճանով մոտ 8 °C, ցրտաշունչ ձմեռներով և ոչ շոգ ամառներով, ինչը պայմանավորված է ծովի մակարդակից 2000 մետր բարձրությամբ։

Գլխավոր տեսարժան վայրը Արատեսի վանքն է՝ գետահովտի վերևում՝ բլրի վրա։ Սա կիսավեր, բայց տպավորիչ համալիր է, որը կազմավորվել է դարերի ընթացքում. նրա ամենահին պահպանված արձանագրությունները թվագրվում են X դարի սկզբին։ Համալիրում են Սուրբ Սիոն միանավ եկեղեցին, Սուրբ Աստվածածին գմբեթավոր եկեղեցին և XIII դարի գավիթը, որը, ըստ ավանդության, կառուցել է ճարտարապետ Սիրանեսը՝ Օրբելյանների օրոք։ Տարածքում պահպանվել են խաչքարեր ու տապանաքարեր՝ մի քանի դարերի վկաներ։

Տեղական ավանդության համաձայն՝ վանքի անունը ծնվել է հայերեն «արի» և «տես» բառերից՝ «արի և տես»։ Այսօր Արատեսի լուռ ավերակները՝ իրենց հնամաշ քարակերտով, գրավում են այն ճանապարհորդներին, ովքեր փնտրում են առանձնություն ու իսկություն՝ հեռու հանրահայտ Նորավանքից և Տաթևից։