Հովկ
Գյուղ Հովք-1 քարանձավի վերևում՝ քարի դարի կայան

Ինչ վայր է սա

Հովքը գյուղ է Տավուշի մարզի Դիլիջանի համայնքում՝ բարձր, Իջևանի լեռնաշղթայի կարստային լեռներում, Դիլիջանից մոտ քսան կիլոմետր արևելք։ Նախկինում այն կոչվում էր Հաքքիխլի։ 1988–1989 թվականներին այստեղ բնակություն հաստատեցին Ադրբեջանից հայ փախստականներ՝ Գետաշենից, Մարտունաշենից ու Շամխորի գյուղերից։

Գյուղի վերևում ընկած է Հայաստանի համար քարի դարի կարևորագույն վայրերից մեկը՝ Հովք-1 քարանձավը։ 2005 թվականին հնագետներն առաջին անգամ հետազոտեցին այստեղի բարձրլեռնային սարահարթը և մոտ 1800 մետր բարձրության վրա գտան մուստիերյան գործիքներ, իսկ գլխավոր հուշարձանը դարձավ 2040 մետր բարձրության Հովք-1 քարանձավը՝ տասնչորսմետրանոց երկսրահ կարստային խոռոչ՝ երեքուկես մետրից ավելի շերտավոր նստվածքով։

Պեղումները բացահայտեցին բնակության երկու շրջան՝ վաղ, միջին պալեոլիթի՝ մոտ հարյուր չորս հազար տարի առաջ, և ուշ՝ մոտ երեսունինը հազար տարի առաջ։ Մարդիկ այստեղ գալիս էին կարճ ժամանակով, ըստ եղանակների՝ որսորդների փոքր խմբեր՝ մեղմ կլիմայի դարաշրջաններում։ Սա Հայաստանի խոր նախապատմության սակավ պատուհաններից է։

Այսօր Հովքը փոքր լեռնային գյուղ է կապտավուն գագաթների մեջ՝ Դիլիջանից մոտ քսանհինգ կիլոմետր հյուսիս. այստեղ հյուր են ընդունում մի քանի տներ։

Հովքը լեռնային գյուղ է, որի տակ՝ Հովք-1 քարանձավում, պահվում են հարյուր հազար տարի առաջ այստեղ եկած որսորդների հետքերը։