Աշոցք
Լեռնային գյուղ Աշոցքի սարահարթում

Ինչ վայր է սա

Աշոցքը Շիրակի մարզի հյուսիսում գտնվող գյուղ է՝ Աշոցքի շրջանի կենտրոնը, որը փռված է գրեթե երկու հազար մետր բարձրության վրա՝ քամոտ Աշոցքի սարահարթի մեջտեղում։ Սա Հայաստանի ամենաբարձր ու ամենացուրտ բնակավայրերից մեկն է։

Աշոցքը տարածվում է Աշոցքի սարահարթի կենտրոնում՝ մոտ 1990 մետր բարձրության վրա, լայնարձակ բլրապատ դաշտում՝ Վրաստանի սահմանին մերձ, որտեղով անցնում է Ախալքալաք–Գյումրի ճանապարհը։ Ձմեռներն այստեղ երկար են ու դաժան, ցուրտը իջնում է քառասուն աստիճանից ցածր, և հենց դրա համար սարահարթը երբեմն կատակով անվանում են հայկական լեռնաշխարհի «հյուսիսային բևեռ»։ Ամառը կարճ է ու զով, իսկ գյուղից արևմուտք ժամանակին տնկված եղևնիները աստիճանաբար վերածվել են փոքրիկ անտառի՝ հազվադեպ տեսարան այս բաց, լեռնային բարձրավանդակում։

Գյուղը հիմնադրվել է 1825 թվականին Արևմտյան Հայաստանից եկած գաղթականների՝ Մուշից և Ալաշկերտից տեղափոխվածների կողմից։ Մեկուկես դարում Աշոցքը մի քանի անգամ փոխել է անունը. մինչև 1938 թվականը այն հայտնի էր որպես Կզըլ-Կոչ, ապա դարձավ Վերին Ղուկասյան ու Ղուկասյան, իսկ պատմական Աշոցք անունը վերադարձվեց 1992 թվականին։ Երկար ժամանակ գյուղը եղել է համանուն շրջանի կենտրոնը, և այդ վարչական կշիռը զգացվում է նրա կենցաղում մինչ օրս։

Սարահարթում կյանքը միշտ հենվել է հողի և անասունների վրա. բնակիչների գլխավոր զբաղմունքը մնում են հողագործությունն ու անասնապահությունը, իսկ տեղի սևահողերի ու մարգագետինների վրա արածում են հոտերը։ Այս Հայաստանի գյուղի նշաններից են եկեղեցու մոտ գտնվող հուշաղբյուրը և խոյաձև հին տապանաքարերն ու խաչքարերը՝ այս երկրամասի հին ավանդույթների վկաները։ 1988 թվականի ավերիչ երկրաշարժից հետո Աշոցքում բացվեց Ռեդեմպտորիս Մատեր հիվանդանոցը՝ Հովհաննես Պողոս Երկրորդ պապի նվերը հայ ժողովրդին, որը դարձավ գյուղի նորագույն պատմության նկատելի էջը։