Ամասիա
Բարձրադիր գյուղ Ախուրյանի վրա

Ինչ վայր է սա

Ամասիան լեռնային գյուղ է Շիրակի հյուսիս-արևմուտքում՝ Ախուրյան գետի աջ ափին, մոտ 1870 մետր բարձրության վրա։ Այստեղ գալիս են լեռնաշխարհի լռության, զով օդի և Արփի լճի ճանապարհի լայն տեսարանների համար։

Ամասիան փռված է Հայաստանի սահմանին մոտ՝ Շիրակի մարզի բլրապատ հյուսիս-արևմուտքում։ Գյուղը կանգնած է բարձր՝ գրեթե 1870 մետր ծովի մակարդակից, և կլիման այստեղ իսկապես լեռնային է՝ երկար ու ցրտաշունչ ձմեռ և կարճ, զով ամառ։ Ախուրյան գետը, որի աջ ափով ձգվում է գյուղը, մոտակայքում փորել է գեղատեսիլ կիրճ, որի տեսարանների համար էլ ճանապարհորդները շեղվում են այստեղ՝ Արփի լճի ուղղությամբ։

Վայրն ունի խոր արմատներ։ Հնում այս հողերը մտնում էին Գուգարք նահանգի Աշոցք գավառի մեջ, իսկ ներկայիս բնակչությունը ձևավորվել է 1829 թվականից Կարսից, Բասենից և Արևմտյան Հայաստանից վերաբնակված հայերից։ Խորհրդային տարիներին Ամասիան համանուն շրջանի կենտրոնն էր, իսկ 1951–1956 թվականներին կրում էր Ղուկասյան անունը։ Այսօր այն խոշորացված համայնքի կենտրոն է, որ միավորում է երկու տասնյակից ավելի շրջակա գյուղեր։

Գյուղի շուրջը ցրված են հնության հետքեր. գյուղից մոտ երկու կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք պահպանվել են կիկլոպյան ամրոցի ավերակները, որ տեղացիներն անվանում են Չաթին-Դարա, իսկ շրջակա բլուրներում հանդիպում են միջնադարյան հայկական մատուռներ ու հին տապանաքարեր։ Հենց գյուղում ճանապարհորդներին սպասում են գույնզգույն փայտե տներն ու 2019 թվականին բացված բրդի արհեստանոցը, որտեղ շիրակյան բրդից մանվածքը ներկում են բնական ներկերով։ Մոտ հազար վեցհարյուր բնակիչներ դեռ անասուն են պահում և հոտերն արածեցնում տեղի բարձրադիր մարգագետիններում։

Ամասիան հարմար կանգառ է Գյումրիից դեպի մարզի հյուսիս տանող ճանապարհին՝ մարզկենտրոնից մոտ 24 կիլոմետր հեռու։ Մեկ-երկու ժամը բավական է գյուղը շրջելու, Ախուրյանի կիրճ նայելու և հայկական լեռնաշխարհի դանդաղ ռիթմը զգալու համար։