Ալվար
Բարձրլեռնային գյուղ Շիրակի եզրին

Ինչ վայր է սա

Ալվարը փոքրիկ գյուղ է Հայաստանի հյուսիս-արևմուտքում՝ Շիրակի մարզում, նախկին Ամասիայի շրջանում, մոտ 1980 մետր բարձրության վրա։ Այսօր այստեղ ապրում է շուրջ 140 մարդ, և ամեն ինչ որոշում են լեռնային օդը, արոտավայրերն ու սահմանամերձ բարձրավանդակի լռությունը։

Ալվարը կանգնած է Շիրակի լեռներում՝ Ամասիայի շրջակայքում, Հայաստանի այն հատվածում, որտեղ սարահարթերն անցնում են ցուրտ ու բաց մարգագետինների։ Գրեթե 1980 մետր բարձրությունը թելադրում է իր ռիթմը՝ երկար ձյունառատ ձմեռ, կարճ ու զով ամառ, օրվա ընթացքում եղանակի կտրուկ փոփոխություններ։ Սա բարձրլեռնային խոնավ-ցամաքային կլիմա է, և այցելուն պետք է տաք հագուստ վերցնի նույնիսկ տաք եղանակին։

Գյուղի կյանքը միշտ հենվել է հողի ու անասունի վրա. երկրագործությունն ու անասնապահությունը Շիրակի գլխավոր զբաղմունքն են, և Ալվարը բացառություն չէ։ Ժամանակին այստեղ նկատելիորեն ավելի շատ մարդ էր ապրում. 1970-ականների վերջին բնակչությունն անցնում էր վեց հարյուրից, սակայն տասնամյակների ընթացքում գյուղը խիստ դատարկվել է, և այսօր այստեղ մնում է ընդամենը փոքր համայնք։

Ալվարն ունի սահմանամերձ Շիրակին բնորոշ ոչ հեշտ ճակատագիր։ Մինչև 1980-ականների վերջը գյուղը հիմնականում ադրբեջանական էր, իսկ 1988–1989 թվականների ղարաբաղյան հակամարտության տարիներին նախկին բնակիչները հեռացան, և նրանց փոխարինեցին հայ ընտանիքները։ Տեղի բնակչության արմատների մի մասը գնում է ավելի հեռու՝ դեպի XIX դարի առաջին երրորդի՝ Արևմտյան Հայաստանից եկած վերաբնակիչները։

Այսօր Ալվարը աղմկոտ տեսարժան վայրերի վայր չէ, այլ բարձրլեռնային Շիրակի հանգիստ անկյուն՝ արոտավայրերի ընդարձակություն, շրջակա լեռնաշղթաների տեսարաններ և խաղաղ գյուղական կենցաղ։ Այստեղ գալիս են ոչ թե թանգարանների, այլ մաքուր լեռնային օդի և իսկական հայկական խորքի զգացողության համար։