Թումանյան
Քաղաք Դեբեդի վրա՝ Քոբայր վանքի մոտ, կոչված բանաստեղծի անունով

Ինչ վայր է սա

Թումանյանը փոքր քաղաք է Լոռու մարզի հյուսիսում՝ Դեբեդի աջ ափին, Դեբեդի կիրճի մեջ, 810 մետր բարձրության վրա։ Այն կոչվել է մեծ հայ բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի պատվին, որը ծնվել է հարևան Դսեղ գյուղում։

Քաղաքը հիմնադրվել է 1926 թվականին Ձաղիձոր անունով, իսկ 1951-ին վերանվանվել Թումանյան։ Այն աճել է հանքագործության վրա. մոտակայքում հայտնաբերվել են հրակայուն հումքի հանքեր, 1939 թվականից գործում էր հրակայուն նյութերի արտադրությունը, իսկ 1951-ին բացվեց գործարանը։ Մոտակայքում՝ Դեբեդի ձախ ափին, ստեղծվեց Քոբեր կայարանը։

Թումանյանի գլխավոր տեսարժան վայրը Քոբայր վանքն է՝ կիրճի մյուս կողմի ժայռի վրա։ Այն հիմնել է 1171 թվականին լոռեցի Կյուրիկե II թագավորի դուստր Մարիամը, ապա անցել է Զաքարյաններին, որոնք ընդունել են քաղկեդոնական դավանանքը, ուստի Քոբայրի պատերը զարդարում են Հայաստանի համար հազվադեպ վրացական ոճի որմնանկարներ։ Քաղաքի շուրջ կանգնած են 9–14-րդ դարերի խաչքարեր, իսկ հարավում՝ Ավանաքար ամրոցի ավերակները։

ԽՍՀՄ փլուզումից հետո գործարանները փակվեցին, ու բնակչությունը խիստ նվազեց։ Այսօր Թումանյանը նորից բացվում է զբոսաշրջիկների համար. քաղաքում գործում է լուցկու տուփերի պիտակների յուրօրինակ թանգարան։