Նոր Խաչակապ
Նոր Խաչակապ՝ Ադրբեջանից բռնագաղթած հայերի գյուղը, նախկին Սարալ

Ինչ վայր է սա

Նոր Խաչակապը (մինչև 1991 թվականը՝ Սարալ) գյուղ է Լոռու մարզում՝ Սպիտակ քաղաքից մոտ հինգ կիլոմետր արևելք, Փամբակ գետի աջ ափին, մոտ 1460 մետր բարձրության վրա։ 2011 թվականի մարդահամարով այստեղ հաշվվում էր 631 մարդ։

Մինչև 1989 թվականը գյուղը բնակեցված էր ադրբեջանցիներով, ապա այստեղ եկան Ադրբեջանի Խաչակապ գյուղից բռնագաղթած հայերը։ Այդ հայկական գյուղն ուներ հին մելիքություն. 18-րդ դարում այնտեղ իշխում էր Մովսես մելիքը, ինչի մասին գրել է Րաֆֆին «Խամսայի մելիքությունները» գրքում։ 1936 թվականին ադրբեջանական իշխանությունները նրա հին հայկական անունը փոխեցին Կուշչիի (Ղուշչի), իսկ 1988–1989 թվականներին հայերին տեղահանեցին։ Նրանց մի մասը հաստատվեց այստեղ, և գյուղը վերանվանվեց Նոր Խաչակապ՝ «նոր Խաչակապ»։

Այս վայրերը հիշում են նաև ավելի վաղ պատմություն։ 1804 թվականին գյուղի մոտ Մոնտրեզորի ջոկատը բախվեց վեց հազարանոց պարսկական զորքի հետ. ընկած ռուս զինվորների եղբայրական գերեզմանի վրա հետագայում հուշարձան կանգնեցրին, որի տեղում այժմ կանգնած է Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալու 150-ամյակի հուշարձանը։

Նոր Խաչակապն արևմուտքից սահմանակից է Արջահովիտին, հյուսիսից՝ Արջուտին, հարավ-արևելքից՝ Լեռնապատին։ Բնակիչները զբաղվում են անասնապահությամբ, բանջարաբուծությամբ, այգեգործությամբ ու հացահատիկի մշակությամբ. գյուղում կա միջնակարգ դպրոց։