Հաղպատ
Գյուղ Դեբեդի կիրճի վերև

Ինչ վայր է սա

Հաղպատը հին գյուղ է Հյուսիսային Հայաստանում՝ Լոռու մարզում, Ալավերդուց տասը կիլոմետր հեռու, և ամբողջ աշխարհին հայտնի է միջնադարյան Հաղպատի վանքով։ Գյուղը փռված է Դեբեդ գետի կիրճից բարձր սարահարթին։

Հաղպատը գտնվում է կտրտված սարահարթին՝ մոտ 989 մետր բարձրության վրա, և Դեբեդ գետի խոր կիրճերը այն բաժանում են հարևան գյուղերից՝ Սանահինից ու Ակներից։ Սա Լոռի մարզի և ողջ Հայաստանի սահմանամերձ հյուսիսն է։ Վրաստանն այստեղից շատ մոտ է, իսկ Գյումրի–Թբիլիսի երկաթուղին անցնում է ներքևում՝ հովտում։ Տները ձգվում են լանջի երկայնքով, և գրեթե ամենուրեք բացվում է լեռների ու զառիթափ ձորերի տեսարան։

Այստեղ գալու գլխավոր պատճառը Հաղպատի վանքն է՝ միջնադարյան Հայաստանի ամենախոշոր հոգևոր ու լուսավորչական կենտրոններից մեկը։ Նրա հիմնադրումը վերագրվում է 976 թվականին՝ Աշոտ Գ Բագրատունի արքայի և Խոսրովանույշ թագուհու ժամանակներին. X–XIII դարերում վանքին կից գործել են դպրոց և գրչատուն, որտեղ ընդօրինակում ու զարդարում էին ձեռագրեր։ Գլխավոր եկեղեցին՝ Սուրբ Նշանը, կապվում է ճարտարապետ Տրդատի անվան հետ, իսկ արևելյան ճակատին պահպանվել է արքայազների քանդակը՝ եկեղեցու մանրակերտը ձեռքին։

Դարերի ընթացքում տաճարի շուրջ ձևավորվել է ամբողջ համալիր՝ գավիթ, XIII դարի եռահարկ զանգակատուն, գրապահոց, սեղանատուն, Սուրբ Գրիգորի և Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցիներ, ինչպես նաև հանրահայտ Ամենափրկիչ խաչքարը։ Հարևան Սանահինի հետ Հաղպատը 1996 թվականից ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Վանքի հետ կապված է նաև Սայաթ-Նովայի անունը, որն այստեղ անցկացրել է կյանքի վերջին տարիները։

Այսօր Հաղպատը մնում է հանգիստ լեռնային գյուղ՝ իր սրբավայրի կողքին։ Ճանապարհորդները գալիս են վանքի և կիրճի համայնապատկերների համար, իսկ միաժամանակ տեսնում են Լոռու սովորական գյուղական կյանքը՝ քարե տներով, այգիներով և հանդարտ ռիթմով։