Ոսկևազ
Արագածի ստորոտի գինեգործ գյուղ, որտեղ վազը դարձել է անուն

Ինչ վայր է սա

Ոսկեվազը Հայաստանի Արագածոտնի մարզի, Աշտարակի համայնքի խոշոր գյուղ է՝ փռված ծովի մակարդակից մոտ 1030 մետր բարձրության վրա՝ Արագած լեռան հարավային նախալեռներում։ Շուրջ չորս հազար բնակչությամբ այս բնակավայրը մարզի նշանավոր գյուղերից է, որ Հայաստանի սահմաններից դուրս հայտնի է առաջին հերթին իր գինիով ու կոնյակով, իսկ նրա անունը կարծես աճում է հենց խաղողի վազից։

Ոսկեվազ գյուղը գտնվում է Աշտարակ շրջկենտրոնից մոտ յոթ կիլոմետր արևմուտք և Երևանից երեսունից ավելի կիլոմետր հեռավորության վրա՝ Երևան — Գյումրի մայրուղուց մի փոքր հեռու, ուր տանում է կարճ ճանապարհ։ Մայրաքաղաքին այս մերձավորությունը և միաժամանակ գյուղական կենցաղը շատ բանով որոշում են վայրի բնավորությունը. այն բավական մեծ ու բնակեցված է՝ ունենալու սեփական դպրոց, ձեռնարկություններ ու դարավոր եկեղեցի, և միևնույն ժամանակ պահպանում է այգիներով ու խաղողի այգիներով նախալեռնային գյուղի տեսքը։

Ոսկեվազ անունը գեղեցիկ է և թափանցիկ հայ ականջի համար. նրա մեջ լսվում են «ոսկի» ու «վազ» բառերը, և անվանումը կարդացվում է իբրև «ոսկե վազ»։ Գյուղի համար, որի փառքը հենվում է գինեգործության վրա, այսպիսի անունը կարծես կանխորոշված լինի, և տեղացիները սիրով այն կապում են խաղողի այգիների հետ, որոնք վաղուց ծածկում են Արագածոտնի շրջակա լանջերը։

Ոսկեվազի գլխավոր պատմական տեսարժան վայրը Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին է, որ կանգնած է գյուղի կենտրոնի մոտ։ Սա հնագույն տաճար է, որի կառուցումը վերագրվում է վաղ միջնադարին. տարբեր աղբյուրներում այն թվագրվում է VII դարով և VII–XII դարերի միջակայքով, ինչը վկայում է երկար շինարարական պատմության ու հետագա վերակառուցումների մասին։ Համեստ ու ամուր, տեղական քարից շարված եկեղեցին մնում է կենդանի վկայությունն այն բանի, որ այս վայրում բնակավայր կա բազում դարեր։

Ոսկեվազի գլխավոր համբավը, սակայն, բերել է գինին։ Գյուղի հետ է կապված «Ոսկեվազ» գինու գործարանը՝ ճանաչելի հայկական գինեգործական ձեռնարկություններից մեկը, որի անունը համընկնում է գյուղի անվան հետ, և որի սպիտակ սեղանի գինիներն ու կոնյակը բազմիցս արժանացել են մրցանակների։ Գինեգործությունն այստեղ թանգարանային դեկորացիա չէ, այլ կենդանի տնտեսության մաս. խաղողի այգիները, բերքի վերամշակումն ու ըմպելիքների հնեցումը ներհյուսված են համայնքի առօրյային՝ տնտեսական այլ զբաղմունքների կողքին։

Բացի գինեգործությունից, գյուղում աշխատում են նաև այլ արտադրություններ. այստեղ գործել է տրիկոտաժի ֆաբրիկա, իսկ նորագույն ժամանակներում Ոսկեվազում տեղակայվել է գարեջրի ձեռնարկություն։ Գյուղատնտեսության ու փոքր արդյունաբերության նման զուգակցումը բնորոշ է Արագածոտնի խոշոր գյուղերին, որոնք գտնվում են Երևանի ու Աշտարակի ուղեծրում. շուկաներին ու ճանապարհներին մերձավորությունը թույլ է տալիս ավանդական հողագործությունը համատեղել վերամշակման ու արհեստների հետ։

Ոսկեվազը Հայաստանին տվել է նաև նշանավոր ծնունդներ. գյուղից սերածների շարքում հիշատակվում են պետական գործիչ և Խորհրդային Միության հերոս, որոնց անունները խնամքով պահում է տեղական հիշողությունը։ Ճանապարհորդի համար գյուղը հետաքրքիր է առաջին հերթին որպես Արագածոտնով անցնող գինու և պատմամշակութային երթուղու մաս. այստեղից հարմար է դիտել հին եկեղեցին, ծանոթանալ տեղական գինեգործությանն ու շարունակել ճանապարհը դեպի մարզի այլ հուշարձաններ՝ վեհաշուք Արագածի ստորոտում։

Ոսկեվազը գյուղ է, որտեղ պատմությունը, խաղողի այգին ու անունը հյուսվել են մեկ ամբողջության մեջ. Արագածոտնի հանդարտ նախալեռնային անկյուն, որի «ոսկին» հասունանում է վազի վրա։