Նիգավան
Բարձրլեռնային գյուղ Արագածի լանջերին, ծովի մակերևույթից շուրջ երկու կիլոմետր բարձրության վրա

Ինչ վայր է սա

Նիգավանը փոքր լեռնային գյուղ է Հայաստանի Արագածոտնի մարզում՝ Արագած լեռան լանջերին, ծովի մակերևույթից շուրջ 2025 մետր բարձրության վրա։ Այն մարզի ամենաբարձրադիր բնակավայրերից մեկն է. գտնվում է մարզկենտրոնից մոտ 39 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք՝ բաց ալպիական մարգագետինների ու քարքարոտ լանջերի մեջ։

Այստեղ ամեն ինչ որոշում է դիրքը։ Նիգավանը փռված է Արագածի ստորոտին՝ Հայաստանի ամենաբարձր լեռան և չորս գագաթ ունեցող հանգած հրաբխի լանջերին, որոնք դարեր շարունակ ծառայել են որպես ամառային արոտավայրեր ու լեռնցիների բնակության վայր։ Երկու հազար մետրից բարձր այս կետում օդը նոսր է ու զով նույնիսկ ամռանը, իսկ ձմեռը գալիս է վաղ և տևում երկար. հենց բարձրությունն է, ոչ թե մեծ ճանապարհների մոտիկությունը, ձևավորում գյուղի կենցաղն ու բնավորությունը։

Նիգավանի կլիման բնորոշ բարձրլեռնային է՝ կարճ ու զով ամառով և երկարատև ձյունառատ ձմեռով։ Արագածոտնի բաց տարածությունները գրեթե անտառազուրկ են. գյուղի շուրջը ձգվում են խոտածածկ ու քարքարոտ լանջեր, որոնք գարնանը պատվում են ալպիական բուսականությամբ, իսկ աշնանը դեղնում են։ Նման պայմանները պատմականորեն նպաստել են ոչ թե հողագործությանը, այլ անասնապահությանը՝ ոչխարի և խոշոր եղջերավոր անասունների արածեցմանը լեռնային մարգագետիններում, ինչը մինչ օրս մնում է նման բնակավայրերի տնտեսության հիմքը։

Ինչպես լեռնաշխարհի շատ գյուղեր, Նիգավանը փոքր է և վերջին տասնամյակներին կորցնում է բնակիչներին։ Մարդահամարների տվյալներով՝ XX դարի կեսերին նրա բնակչությունը գերազանցում էր մեկուկես հազարը, սակայն հետո աստիճանաբար նվազեց, և այսօր այստեղ ապրում է ընդամենը մի քանի հարյուր մարդ։ Երիտասարդությունը մեկնում է Աշտարակ, Երևան և երկրից դուրս, իսկ գյուղում մնում է հանդարտ գյուղական կյանքը՝ սերտորեն կապված եղանակների փոփոխության ու հոտերի խնամքի հետ։

Նիգավանի գլխավոր արժեքը նրա բնական շրջապատն է։ Այստեղից բացվում են լայն տեսարաններ Արագածի լեռնազանգվածի վրա, իսկ գյուղի շուրջ լանջերը հսկայական լեռնային տարածքի մասն են, որը գրավում է արշավների, Արագածի գագաթներ բարձրանալու և լեռնային բնությունը դիտելու սիրահարներին։ Մաքուր օդը, լռությունն ու բարձրլեռնային աստղազարդ երկինքը այս վայրերը դարձնում են գրավիչ նրանց համար, ովքեր մենություն են փնտրում աղմկոտ զբոսաշրջային ճանապարհներից հեռու։

Ճանապարհորդի համար Նիգավանը հետաքրքիր է առաջին հերթին որպես իրական, ոչ ցուցադրական Արագածոտնի հետ առնչվելու կետ։ Մոտակայքում ընկած են մարզի այլ լեռնային գյուղեր, դրանց տանող ճանապարհն ինքնին գեղատեսիլ է, իսկ ողջ տարածաշրջանը հայտնի է միջնադարյան հուշարձաններով, հին ամրոցներով և Արագածի լանջերին գտնվող աստղադիտարանով։ Նիգավան այցելելիս արժե պարզապես կանգ առնել, երկու կիլոմետր բարձրությունից նայել հորիզոնին և զգալ այն լեռան մեծությունը, որի ստորոտին պահվում է այս գյուղը։

Նիգավանը չի ձգտում տպավորել տեսարժան վայրերով. նրա ուժը բարձրությունն է, ընդարձակությունն ու իսկական հայկական բարձրլեռնաշխարհի հանդարտությունը։