Միրաք
Լեռնային գյուղ Քասաղի վերին հոսանքում՝ Արագածի հյուսիսային լանջերին

Ինչ վայր է սա

Միրաքը Հայաստանի Արագածոտնի մարզի փոքրիկ լեռնային գյուղ է՝ ծովի մակարդակից մոտ 2025 մետր բարձրության վրա, մարզի հյուսիսային մասում, Քասաղ գետի վերին հոսանքի շրջանում։ Սա հանգիստ, սակավաբնակ բնակավայր է՝ մարզկենտրոն Աշտարակից շուրջ 37 կիլոմետր հյուսիս-հյուսիս-արևմուտք։

Գյուղը փռված է ընդարձակ հրաբխային սարահարթի վրա՝ Հայաստանի ամենաբարձր լեռան՝ Արագածի, հյուսիսային լանջերին։ Միրաքի շրջակայքը բարձրլեռնային Արագածոտնի բնորոշ բնապատկերն է՝ բաց խոտածածկ լանջեր, քարքարոտ սարալանջեր և լայն հորիզոններ, որոնց վրա բարձրանում է Արագածի զանգվածը։ Երկու հազար մետրը գերազանցող բարձրությունն այստեղ պայմանավորում է ամեն ինչ՝ կարճ ու զով ամառը, երկար ձնառատ ձմեռը և լեռնային նոսր օդը։

Միրաքի կլիման չափավոր ցուրտ է և խոնավ։ Օդի միջին տարեկան ջերմաստիճանը մոտ 4,4 աստիճան Ցելսիուս է, ամենացուրտ ամսին՝ հունվարին, այն միջինում մնում է −7,4 աստիճան Ցելսիուսի սահմաններում, իսկ ամենատաք ամիսը՝ օգոստոսը, տաքանում է ընդամենը 15,6 աստիճան Ցելսիուսի։ Տարվա ընթացքում թափվում է շուրջ 548 մմ տեղումներ, որոնց առավելագույնը բաժին է ընկնում մայիսին։ Զով ամառով և ձնառատ ձմեռով այս ռեժիմը բնորոշ է մարզի այս հատվածի լեռնային գյուղերին և ձևավորում է եղանակների հետ սերտ կապված, անշտապ կենցաղ։

Միրաքի տնտեսական կյանքը, ինչպես Արագածոտնի մյուս բարձրլեռնային գյուղերինը, պատմականորեն հենվում է անասնապահության վրա և կապված է շրջակա լանջերի հարուստ ամառային արոտավայրերի հետ։ Այսպիսի բարձրության վրա հողագործությունը սահմանափակված է կարճ տաք եղանակով, ուստի հիմքում մնում են անասնապահությունը, խոտհունձն ու լեռնային մարգագետինների օգտագործումը։ Սա հայկական լեռնաշխարհի բնակիչների՝ դարերով մշակած կենցաղն է, որտեղ արոտներին և Քասաղի ակունքների ջրին մերձ լինելն ավելի կարևոր է, քան այլ հարմարությունները։

Անցած դարում գյուղի բնակչությունը զգալիորեն նվազել է։ Նախապատերազմյան տարիներին այստեղ ապրում էր մոտ վեց հարյուր մարդ, մինչդեռ վերջին տվյալներով Միրաքում մնում է շուրջ 125 բնակիչ։ Այսպիսի կրճատումը Հայաստանի շատ փոքր լեռնային գյուղերի ընդհանուր ճակատագիրն է, որտեղից երիտասարդությունը մեկնում է քաղաքներ և դաշտավայր. բայց մնացածները պահպանում են լեռնային բնակավայրի սովորական ռիթմը և նրա կապը հողի ու հոտերի հետ։

Ճանապարհորդի համար Միրաքը հետաքրքիր է առաջին հերթին որպես կետ հյուսիսային Արագածոտնով անցնող երթուղու վրա՝ բարձր սարահարթերի, աղբյուրների և Արագածի տեսարանների եզերքում։ Այստեղից հեշտ է պատկերացնել Հայաստանի այս դաժան ու գեղեցիկ հատվածն ամբողջությամբ. դեպի գյուղ տանող ճանապարհն անցնում է լայն համայնապատկերներով սարահարթով, իսկ Քասաղի վերին հոսանքի շրջակայքն ինքնին վայր է նրանց համար, ովքեր գնահատում են լռությունը, մաքուր լեռնային օդը և անաղարտ բնապատկերները՝ հեռու աղմկոտ զբոսաշրջային կենտրոններից։

Միրաքը բարձրլեռնային Հայաստանի հանգիստ անկյուն է, որտեղ կյանքը մինչ օրս հոսում է լեռների, արոտների և եղանակների փոփոխության ռիթմով։