Մելիքգյուղ
Բարձրլեռնային գյուղ Ապարանի սարահարթում՝ Արագածի փեշերին

Ինչ վայր է սա

Մելիքգյուղը Հայաստանի Արագածոտնի մարզի փոքր լեռնային գյուղ է, որը մտնում է Ապարանի համայնքի մեջ։ Այն փռված է Ապարանի ընդարձակ սարահարթում՝ Արագած լեռնազանգվածի արևելյան լանջերի մոտ, Երևանից մոտ 65 կիլոմետր հյուսիս և Ապարան քաղաքից 7 կիլոմետր հյուսիս, ծովի մակարդակից շուրջ 2184 մետր բարձրության վրա, ինչը այն դարձնում է մարզի բարձրադիր բնակավայրերից մեկը։

Մելիքգյուղը, ըստ առկա տվյալների, հիմնադրվել է մոտ 1640 թվականին և պատկանում է Ապարանի տարածքի հին հայկական գյուղերի շարքին։ Անվան մեջ պահպանվում է «մելիք» բառը. այսպես միջնադարյան և նոր Հայաստանում կոչվում էին ժառանգական իշխաններն ու տեղական տիրակալները, իսկ «գյուղ» բառի հետ միասին այն կարդացվում է որպես «իշխանական գյուղ»՝ վկայելով բնակավայրի կապը հայկական լեռնաշխարհին բնորոշ մելիքական ավանդույթի հետ։

Աշխարհագրորեն Մելիքգյուղը գտնվում է Քասախ գետի վերին ավազանում՝ լայն միջլեռնային գոգավորությունում, որը արևմուտքից եզերում է հզոր հանգած հրաբուխ Արագածը՝ ժամանակակից Հայաստանի ամենաբարձր գագաթը։ Տեղի բնապատկերը բաց լեռնային մարգագետիններ ու արոտավայրեր են՝ կտրտված ոչ խորը գետահովիտներով, դաժան ու քամոտ բարձրլեռնային կլիմայով. երկար ձնառատ ձմեռ և կարճ ու զով ամառ։ Երկու հազար մետրը գերազանցող բարձրությունը պայմանավորում է թե՛ գյուղի տեսքը, թե՛ բնակիչների կյանքի ռիթմը։

Ինչպես Ապարանի սարահարթի գյուղերի մեծ մասում, Մելիքգյուղի տնտեսության հիմքը պատմականորեն եղել է անասնապահությունը՝ խոշոր և մանր եղջերավոր անասունների բուծումը հարուստ լեռնային արոտներում, ինչպես նաև ամառային ալպիական մարգագետիններում արածեցումը։ Կարճ վեգետացիոն շրջանում դաշտերում մշակում են հիմնականում հացահատիկ, կարտոֆիլ և կերային մշակաբույսեր, որոնք դիմացկուն են զով լեռնային ամառին։ Կաթնատնտեսությունն ու խոտի պաշարումը մնում են գյուղական առօրյայի սովորական մասը։

Մելիքգյուղը հարևան է մի շարք փոքր բնակավայրերի. մոտակայքում է Միրաք գյուղը, իսկ քիչ հեռու՝ Կուրուբողազն ու Ջաջուռը. հյուսիսում սարահարթն անցնում է Լոռու մարզ՝ Ալագյազի նման գյուղերով։ Երևանի հետ գյուղը կապված է ավտոբուսային երթուղով, իսկ մերձակա Ապարանով անցնում է ճանապարհը, որը տանում է երկրի հյուսիս՝ դեպի Սպիտակ և Վանաձոր։ Այս ճանապարհային առանցքը վաղուց Ապարանի տարածքը դարձրել է կարևոր անցում կենտրոնական Հայաստանի և նրա հյուսիսային հողերի միջև։

Ճանապարհորդի համար Մելիքգյուղը հետաքրքիր է առաջին հերթին որպես կետ Արագածի փեշերին փռված Ապարանի սարահարթով անցնող երթուղու վրա։ Այստեղից բացվում են լայն տեսարաններ դեպի լեռնազանգվածը, իսկ Ապարանի տարածքն ինքը հայտնի է հայկական պատմության հուշարձաններով՝ հին եկեղեցիներով, խաչքարերով ու ամրոցներով, որոնք սփռված են շրջակա գյուղերում։ Բարձրլեռնային լռությունը, մաքուր օդն ու սարահարթի մարգագետինների համեստ գեղեցկությունը գրավիչ են դարձնում այս վայրերը նրանց համար, ովքեր փնտրում են հանգիստ ծանոթություն գյուղական Հայաստանի հետ՝ զբոսաշրջային հոսքերից հեռու։

Մելիքգյուղը Արագածոտնի բնորոշ և միաժամանակ ինքնատիպ բարձրլեռնային գյուղ է, որտեղ կյանքը մինչ օրս հոսում է լեռների, արոտների և եղանակների փոփոխության ռիթմով։