Բազմաղբյուր
Բազում աղբյուրների գյուղ Արագածի ստորոտին

Ինչ վայր է սա

Բազմաղբյուրը փոքր հայկական գյուղ է Արագածոտնի մարզի արևելյան մասում՝ շրջկենտրոն Աշտարակից մոտ 7 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք։ Տեղադրված ծովի մակարդակից շուրջ 1150 մետր բարձրության վրա՝ վեհաշուք Արագած լեռան լանջերին նայող բլուրների վրա՝ սա հանդարտ գյուղական բնակավայր է մոտ ինը հարյուր բնակչով, որն ապրում է հայկական ագրարային խորքի անշտապ կենցաղով։

Բազմաղբյուր անվանումը բառացիորեն նշանակում է «բազում աղբյուրներ», և դրա մեջ արտացոլված է այս վայրերի գլխավոր բնական առանձնահատկությունը՝ ստորերկրյա ջրերի առատությունը, որ Արագածոտնի լանջերին դուրս է հոսում որպես աղբյուրներ։ Հենց ջուրն է գյուղին տվել իր հնչեղ ու ճշգրիտ անունը։

Գյուղն ունի երկար, թեկուզ համեստ կերպով փաստագրված պատմություն։ Նախահեղափոխական ժամանակներում այն կրում էր այլ անուն՝ Թաքիա, և մտնում էր Էջմիածնի գավառի մեջ։ 1912 թվականի մարդահամարի տվյալներով այստեղ ապրում էր մոտ 622 մարդ՝ հիմնականում մահմեդական բնակչություն, որ այն ժամանակվա աղբյուրներում գրանցվում էր որպես «թաթարներ»։ XX դարի առաջին կեսին բնակչության կազմը փոխվեց, և այսօր Բազմաղբյուրը հայկական գյուղ է, որի ծխականները պատկանում են Հայ առաքելական եկեղեցուն։

Մարդահամարների թվերը պատկերում են կայուն, դանդաղ աճող բնակավայր՝ XIX դարի մեկուկես հարյուր հոգուց մինչև 2011 թվականի մարդահամարով մոտ 888 մարդ և վերջին տարիներին շուրջ հազար բնակիչ։ Սա ոչ թե դատարկվող, այլ կենդանի գյուղ է՝ տներով, բակերով, այգիներով և սովորական կենցաղով, որը սերնդից սերունդ քիչ է փոխվում։

Բազմաղբյուրի շրջակայքը արևելյան Արագածոտնի բնորոշ բնապատկերն է՝ բաց նախալեռներ և դաշտեր բարձրավանդակում, կտրտված կիրճերով ու հուներով, որոնցով գարնանը Արագածից վար է հոսում ձնհալի ջուրը։ Ողջ մարզի վրա իշխում է քառագագաթ Արագածը՝ ժամանակակից Հայաստանի ամենաբարձր լեռը, և նրա ուրվագիծը գյուղից երևում է որպես մշտական ուղենիշ և երկրամասի խորհրդանիշ։

Տնտեսական կյանքն այստեղ, ինչպես մարզի շատ գյուղերում, հիմնված է հողի վրա՝ դաշտավարություն, հացահատիկի, կարտոֆիլի ու բանջարեղենի մշակում, այգեգործություն և անասնապահություն լեռնային արոտներում։ Աղբյուրների ջրի առատությունը, որ գյուղին տվել է իր անունը, մնում է կարևոր պաշար տեղացիների այգիների ու փոքր տնտեսությունների համար։

Բազմաղբյուրը հարմար է դիրքով նրանց համար, ովքեր ուսումնասիրում են Արագածոտնը. ամենամոտ ընկած է Աշտարակն իր հին եկեղեցիներով և Քասաղի կիրճի վրայով գցված հանրահայտ կամուրջներով, իսկ մի փոքր հեռու բացվում է ճանապարհը դեպի բարձրլեռնային Քարի լիճ և Արագածի լանջերի աստղադիտարան։ Գյուղն ինքնին հետաքրքիր է ոչ թե բարձրաձայն հուշարձաններով, այլ հայկական գյուղի իսկական մթնոլորտով՝ նախալեռների լռությամբ, մաքուր աղբյուրի ջրով և երկրի գլխավոր լեռան տեսարանով։

Բազմաղբյուրը չի հավակնում զբոսաշրջային կենտրոնի դերին, բայց հենց այսպիսի գյուղերում է պահպանվում Արագածոտնի համեստ, իսկական կյանքը՝ աղբյուրների մոտ, Արագածի հայացքի ներքո։