Ջրաշեն
Հանգիստ գյուղ Փամբակի լանջին

Ինչ վայր է սա

Ջրաշենը գյուղ է Հայաստանի Լոռու մարզում՝ Փամբակի լեռնաշղթայի հյուսիս-արևմտյան լանջերին, Սպիտակ քաղաքից մոտ վեց կիլոմետր հարավ-արևմուտք։ Ժամանակին այն կոչվել է Վարդնավ և փռված է Որդնավ գետակի ափին։

Ջրաշենի արմատները հասնում են XIX դարի առաջին երրորդը. այսօրվա բնակիչների նախնիները Մուշից այստեղ են տեղափոխվել մոտ 1828 թվականին, իսկ մի քանի տարի անց՝ ռուս-թուրքական պատերազմներից հետո, ավելացել են նոր ընտանիքներ։ Երկար ժամանակ գյուղը կրել է Վարդնավ (խոսակցական՝ Որդնավ) անունը և միայն 1940 թվականին ստացել այժմյան՝ պարզ ու հայկական անվանումը. «ջուր» և «շեն», այսինքն՝ ջրի մոտ բնակավայր։ Անունը ճշգրիտ նկարագրում է վայրը. տները կպած են Փամբակի լանջերին՝ Որդնավ գետակի վրա։

Այս հողը բնակեցված է եղել գյուղի առաջանալուց շատ առաջ։ Ջրաշենի շրջակայքում հնագետները նշել են մի քանի հուշարձան՝ մ.թ.ա. IV–III հազարամյակների բնակատեղի, մ.թ.ա. II–I հազարամյակների դամբարանադաշտ, միջնադարյան գյուղատեղի և XIX–XX դարերի հին գերեզմանատուն։ Գտածոների մի մասը պահվում է Լոռու երկրագիտական թանգարանում և հիշեցնում, որ այս բլուրներին հազարամյակներ առաջ ապրել են երկրագործ ու անասնապահ ցեղեր։

Գյուղի ամենացավալի կորուստը Սուրբ Նշան եկեղեցին էր՝ կառուցված 1884 թվականին. մինչև 1930-ականները այն համայնքի սիրտն էր, ապա կանգուն մնաց ևս կես դար, մինչև որ փլուզվեց 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ի Սպիտակի ավերիչ երկրաշարժի ժամանակ։ Նույն աղետը չխնայեց նաև դպրոցը։ Այսօր Ջրաշենը Լոռու հանգիստ լեռնային գյուղ է. նոր միջնակարգ դպրոցն այստեղ կառուցվել է արդեն 1990 թվականին, իսկ շուրջը դեռ փռված են արոտավայրերն ու Փամբակի լանջերը, որոնց լռության համար արժե Սպիտակի մոտ թեքվել մայրուղուց։