Գուգարք
Մեծ լեռնային գյուղ Վանաձորի կողքին, Գուգարքի շրջանի նախկին կենտրոն

Ինչ վայր է սա

Գուգարքը Հայաստանի հյուսիսում, Լոռու մարզում գտնվող մեծ գյուղ է՝ ծովի մակարդակից մոտ 1325 մետր բարձրության վրա, գրեթե կպած մարզկենտրոն Վանաձորին։ Չնայած հնչեղ անվանը, որ հիշեցնում է հին հայկական Գուգարք նահանգը, սա հենց գյուղ է՝ բազմամարդ, գյուղատնտեսական և հարևան քաղաքի կյանքին սերտորեն կապված, և ոչ թե քաղաք վարչական իմաստով։

Այսօրվա Գուգարքը համեմատաբար ուշ է ձևավորվել. ներկայիս բնակավայրն առաջացել է XVIII–XIX դարերի սահմանին, երբ այստեղ վերաբնակվեցին Լեռնային Ղարաբաղից եկած մարդիկ։ Մինչև անցյալ դարի կեսերը գյուղը կրում էր այլ անուն՝ Յաղուբլու, իսկ 1945 թվականին ստացավ Մեղրուտ անվանումը։ Միայն 1983 թվականին այն առանձնացվեց որպես ինքնուրույն վարչական միավոր և ամրապնդեց իր այժմյան հնչեղ Գուգարք անունը։

Խորհրդային տարիներին Գուգարքը նկատելի դեր ուներ շրջանի կյանքում. այն Գուգարքի շրջանի կենտրոնն էր, և այդ ժառանգությունը մինչ օրս զգացվում է գյուղի մեծությամբ ու ենթակառուցվածքով։ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչությունը կազմում էր մոտ 4278 մարդ. հայկական գյուղի համար սա շատ մեծ թիվ է, ինչը և բացատրում է, թե ինչու գրանցումներում Գուգարքը հաճախ ընկալվում է որպես ավան կամ նույնիսկ քաղաք։

Աշխարհագրորեն Գուգարքը գործնականում միաձուլվում է Վանաձորին. Հայաստանի երրորդ մեծ քաղաքի կենտրոնից այստեղ մոտ մեկ կիլոմետր է։ Գյուղը փռված է բլրապատ տեղանքում՝ մոտ 1320–1350 մետր բարձրության վրա, այգիների, հացահատիկի դաշտերի ու ընդարձակ արոտավայրերի մեջ։ Այս դիրքը բնակիչներին տալիս է կրկնակի առավելություն՝ հանգիստ գյուղական կենցաղ և քաղաքային հնարավորությունների, դպրոցների, շուկաների ու աշխատանքի մերձություն։

Գուգարքի տնտեսական կյանքը մնում է առաջին հերթին հողագործական և անասնապահական։ Տեղի հողերում մշակվում են ցորեն, գարի, կարտոֆիլ, լոբի և այլ կուլտուրաներ, իսկ լեռնային մարգագետիններում պահվում է անասուն։ Վարելահողերի, այգիների ու արոտավայրերի այս զուգակցումը բնորոշ է Լոռու միջլեռնային գոտուն և ձևավորում է այս կողմերին ծանոթ գյուղական պատկերը։

Գուգարքի հուշարձաններից ու սրբատեղիներից շատ քիչ բան է վավերագրված, և դրանց մասին պետք է զգուշորեն խոսել։ Հայտնի է, որ գյուղում եղել է հին եկեղեցի, որն ավերվել է XX դարի կեսերին, ինչպես նաև փոքր պաշտամունքային կառույցներ ու սրբավայրեր, որ պահպանվել են տեղի հիշողության մեջ։ Պահպանված եկեղեցական ու ծիսական ժառանգությունն արտացոլում է լոռեցիների ճարտարապետական ու ժողովրդական հավատի ավանդույթները՝ առանց ճոխ հավակնությունների։

Այսօր Գուգարքը նախ և առաջ կենդանի ու բազմամարդ գյուղ է՝ իր դպրոցով ու կարգավորված կենցաղով, հարմար կետ նրանց համար, ովքեր ցանկանում են զգալ գյուղական Լոռին՝ առանց քաղաքից հեռանալու։ Այստեղից հեշտ է հասնել Վանաձոր՝ իր թանգարաններով ու ջերմ ջրերի ավանդույթներով, իսկ շուրջբոլորը բացվում են Հայաստանի հյուսիսին բնորոշ անտառապատ լեռները, կիրճերն ու դեպի Լոռու այլ տեսարժան վայրեր տանող ճանապարհները։