Դդմասար
Հանդարտ լեռնային գյուղ Արագածոտնի արևմտյան եզրին՝ ծովի մակերևույթից 1380 մետր բարձրության վրա

Ինչ վայր է սա

Դդմասարը փոքրիկ լեռնային գյուղ է Հայաստանի Արագածոտնի մարզի ծայր արևմուտքում՝ մարզկենտրոն Աշտարակից մոտ վաթսունմեկ կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք։ Սա հանդարտ ու սակավամարդ բնակավայր է, որը փռված է ծովի մակերևույթից շուրջ 1380 մետր բարձրության վրա՝ մարզի այն մասում, որն ուղղված է հյուսիսարևմտյան Հայաստանի սահմանամերձ լեռնաշխարհին։

Իր ներկայիս անունը գյուղն ստացել է խորհրդային ու հետխորհրդային տարիներին՝ նախկին տեղանվան փոխարեն, որը մինչ օրս պահպանվում է խոսակցական ու տառադարձված ձևով։ Նման վերանվանումներն բնորոշ են արևմտյան Արագածոտնի շատ գյուղերի, որտեղ պատմական անունները փոխարինվել են հայերեն ձևերով։ Դդմասար անունն ինքնին համահունչ է դդում նշանակող հայերեն բառին և տեղացիների կողմից ընկալվում է իբրև «դդումի սար»՝ պատկեր, որն ակնարկում է շրջակա բլուրների կլորավուն գծերն ու բակերին հատուկ բանջարանոցային մշակույթը։

Աշխարհագրորեն Դդմասարը պատկանում է Արագածոտնի բարձրլեռնային արևմտյան եզրին՝ ընդարձակ սարահարթին, որը գտնվում է Արագած զանգվածի ուղեծրում և աստիճանաբար իջնում է դեպի երկրի հյուսիս-արևմուտքի հովիտներն ու սահմանամերձ բարձրությունները։ 1380 մետր բարձրությունը պայմանավորում է վայրի ողջ բնավորությունը. այստեղ տիրում է չափավոր ցուրտ ու խոնավ կլիմա՝ տարեկան մոտ ութ աստիճան միջին ջերմությամբ, ցրտաշունչ հունվարով ու ոչ շոգ հուլիսով։ Ձմեռները երկար են ու ձյունառատ, ամառը՝ կարճ ու զով. տեղումների տարեկան քանակը կազմում է շուրջ չորս հարյուր միլիմետր, որի զգալի մասը բաժին է ընկնում գարնան վերջին։

Իր կենցաղով Դդմասարը բնորոշ փոքր լեռնային գյուղ է, որպիսիք քիչ չեն Հայաստանի այս մասում։ Նրա բնակչությունը սակավ է և վերջին տասնամյակների ընթացքում նկատելիորեն նվազել է. եթե խորհրդային տարիներին այստեղ ապրում էին մի քանի հարյուր մարդ, ապա նոր դարի շեմին նրանք պակասեցին հարյուրից։ Համայնքի կյանքը հենվում է լեռնային գյուղերին հատուկ տնտեսության վրա՝ համեստ հողագործություն ոչ լայն դաշտերում, անասնապահություն, շրջակա արոտավայրերի ու լանջերով ձգվող մարգագետինների օգտագործում։ Աշխատանքի սեզոնային ռիթմն այստեղ առ այսօր թելադրվում է բարձրությամբ, երկար ձմեռով ու տարվա կարճ տաք եղանակով։

Բուն Դդմասարը չունի աղմկոտ հուշարձաններ կամ լայն հայտնի տեսարժան վայրեր, և սա ազնիվ պատկեր է հանդարտ սահմանամերձ գյուղի համար։ Նրա հմայքն այլ է՝ արևմտյան Արագածոտնի հենց բարձրլեռնային բնության մեջ. ընդարձակ լեռնային տեսարաններում, լեռնաշխարհի մաքուր ու նոսր օդում, այն լռության մեջ, որն ընդհատում են միայն հոտերն ու քամին։ Ով հայտնվում է այս կողմերում, Դդմասարը հետաքրքիր է իբրև կետ մարզի արևմտյան հատվածով անցնող ճանապարհին, որտեղից բացվում են շրջակա լեռնաշղթաների ու հովիտների հեռավոր տեսարանները, իսկ ողջ տարածքի գլխավոր կողմնորոշիչը մնում է ոչ հեռու վեր խոյացող Արագած զանգվածը։

Դդմասարը չի ձգտում զարմացնել ճանապարհորդին. սա համեստ լեռնային գյուղ է, որի արժեքը բարձրլեռնային կենցաղի անկեղծության ու արևմտյան Արագածոտնի խստաշունչ գեղեցկության մեջ է։