Վարդաբլուր
Մշո դաշտից գաղթածների լեռնային գյուղ՝ երկուհազարանոց գագաթի ստորոտին

Ինչ վայր է սա

Վարդաբլուրը փոքրիկ լեռնային գյուղ է Հայաստանի Արագածոտնի մարզի հյուսիսում՝ Փամբակի և Արագած լեռների միջև ընկած միջլեռնքում։ Այն հպվում է 2376 մետր բարձրությամբ գագաթի հարավ-արևելյան ստորոտին և գտնվում է ծովի մակերևույթից շուրջ 2000 մետր բարձրության վրա, ինչը այն դարձնում է մարզի բնորոշ բարձրլեռնային բնակավայր՝ կարճ ու զով ամառով, երկար ձնառատ ձմեռով և ընդարձակ լեռնային մարգագետիններով։

Ներկայիս հայկական անունը գյուղը կրում է ընդամենը 1950 թվականից. նախկինում այն հայտնի է եղել Ճանկիթեփե, Ջանգի, Ջանգիթափա և Ջյանգի անվանումներով։ Նոր անվանումը՝ Վարդաբլուր, հայերեն բառացի նշանակում է «վարդերի բլուր» և արձագանքում է շրջակա բլուրների մեղմ ուրվագծերին։ Գյուղը սերտորեն հպված է հարևան գագաթի հարավ-արևելյան լանջին, այնպես որ կառուցապատումն ու լեռն տեսողականորեն գրեթե միաձուլվում են։

Վարդաբլուրի պատմությունը սկսվում է XIX դարի առաջին երրորդից. գյուղը հիմնադրվել է մոտավորապես 1830 թվականին։ Նրա բնակիչները Մշո դաշտի՝ Արևմտյան Հայաստանի պատմական Տարոն աշխարհի գյուղերից գաղթած հայերի սերունդներն են։ Մուշի այս հիշողությունը մինչ օրս զգացվում է տեղացիների բարբառում, սովորույթներում և ընտանեկան ավանդություններում՝ Վարդաբլուրն ազգակից դարձնելով Արագածոտնի այն բարձրլեռնային գյուղերին, որոնք բնակեցվել են նույն գաղթի ալիքով։

Գյուղի շրջակայքը պահպանում է առավել հին անցյալի հետքեր։ Վարդաբլուրի տարածքում պահպանվել են հին գյուղատեղիներ և սրբատաշ քարերով կառուցված եկեղեցի՝ սակավաթիվ, բայց խոսուն վկայություններ այն մասին, որ այս լանջերը բնակեցված են եղել ներկայիս բնակիչների գալուստից շատ առաջ։ Ճանապարհորդի համար սրանք հանդարտ, ոչ ցուցադրական հուշարձաններ են, որոնք լավագույնս բացվում են նրանց առջև, ովքեր պատրաստ են ոտքով շրջել գյուղի եզրերով։

Կենցաղի կերպը այստեղ թելադրում են բարձրությունն ու լեռնաշխարհի դաժան կլիման։ Գյուղացիների հիմնական զբաղմունքներն են անասնապահությունը, ինչպես նաև հացահատիկային և կերային մշակաբույսերի մշակումը, որոնք դիմանում են կարճ լեռնային ամառին։ Ամռանը շրջակա լանջերը վերածվում են արոտավայրերի, իսկ ձմռանը գյուղը հաճախ հայտնվում է ձնառատ եղանակի տիրապետության տակ. հենց անբարենպաստ եղանակի հետ է կապված և քիչ արձանագրված դեպքերից մեկը՝ 2009 թվականի հուլիսին տեղած ուժեղ կարկուտը, որը վնասել է Վարդաբլուրի և հարևան բնակավայրերի ցանքերը։

Վարչականորեն Վարդաբլուրը մտնում է Ծաղկահովիտ համայնքի մեջ և ասֆալտապատ ճանապարհով կապված է մոտ հինգ կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող հարևան Ալագյազ գյուղի հետ։ Ալագյազը կանգնած է կարևոր ճանապարհային հանգույցում. այստեղից ճանապարհները տարածվում են դեպի հարավ-արևելք՝ Ապարան, Աշտարակ և Երևան, դեպի հյուսիս՝ Սպիտակ և Վանաձոր, և դեպի հարավ-արևմուտք՝ Արթիկ և Գյումրի։ Այսպես փոքրիկ գյուղը կապվում է հյուսիսային Արագածոտնի հիմնական ուղղությունների հետ։

Վարդաբլուր արժե գալ հենց լեռնաշխարհի համար՝ լռության, մաքուր օդի և այն համայնապատկերների, որտեղ կողք կողքի են Արագածի և Փամբակի լեռների ճյուղավորությունները։ Սա բարձրլեռնային հանդարտ զբոսանքի վայր է՝ նրանց համար, ում հետաքրքրում է ոչ թե ցուցադրական, այլ իսկական, առօրյա Հայաստանը՝ հովիվների, քարե եկեղեցիների և Մշո ճանապարհը հիշող գյուղերի աշխարհը։

Վարդաբլուրը բարձրաձայն տեսարժան վայրեր չի խոստանում, բայց ազնվորեն պարգևում է այն, ինչով ուժեղ է Արագածոտնի հյուսիսը՝ բարձրություն, ընդարձակություն և լեռնային կյանքի հանդարտ ռիթմ։