Օթևան
Հանգիստ լեռնային գյուղ Արագածի հարավային լանջերին

Ինչ վայր է սա

Օթևանը Հայաստանի Արագածոտնի մարզի կենտրոնական մասում գտնվող փոքր գյուղ է, որը մինչև 2006 թվականը կրում էր Բայսզ անունը։ Այն փռված է ծովի մակարդակից մոտ 1800 մետր բարձրության վրա՝ Արագածից հարավ ընկած բլրապատ լեռնաշխարհում, և ունի երկու հարյուրից մի փոքր պակաս բնակիչ։ Սա հանդարտ լեռնային բնակավայր է, որտեղ կյանքը հոսում է դանդաղ, իսկ շուրջը բացվում են քարքարոտ լանջերի ու հեռավոր գագաթների լայն տեսարաններ։

Գյուղն առաջացել է XIX դարի առաջին կեսին. նրա հիմնադրումը վերագրվում է 1828 թվականին՝ վերաբնակեցումների ու այս հողերի վերակառուցման ժամանակին։ Նախկին Բայսզ անունը պահպանվել է գրեթե մինչև մեր օրերը և միայն 2006 թվականին փոխարինվել ներկայիս Օթևան անունով։ Հայերեն ավանդույթով այս անունը հնչյունով մոտ է «ապաստան», «օթևան» իմաստին՝ խաղաղ անվանում հանդարտ լեռնային գյուղի համար։

Օթևանը գտնվում է հենց Արագածոտնի սրտում։ Հարավ-արևելք՝ մոտ 41 կիլոմետր հեռավորության վրա, ընկած է մարզկենտրոն Աշտարակը, իսկ արևմուտք՝ 22 կիլոմետրում, Թալին քաղաքը։ Շատ մոտ սփռված են հարևան գյուղերը՝ Քաքավաձորն ու Դիանը մի քանի կիլոմետրում, իսկ արևմտյան կողմում՝ Վերին Բազմաբերդն ու Ավտոնան։ Հյուսիս-արևելքից ողջ շրջակայքի վրա բարձրանում է Արագած լեռը՝ Հայաստանի ամենաբարձր կետը, որի ուրվագիծը որոշում է տեղի հորիզոնն ու կլիման՝ երկար ու ցուրտ ձմեռով և կարճ ու զով ամառով։

Չնայած համեստ չափերին՝ գյուղի շրջակայքը պահպանում է հին անցյալի հետքեր։ Այստեղ պահպանվել են XII դարին վերագրվող եկեղեցու ավերակները և հին ամրոցի մնացորդները՝ համր վկաներ այն բանի, որ այս բարձրլեռնային հողերը բնակեցված են եղել ներկայիս գյուղի հիմնադրումից շատ առաջ։ Արագածի լանջերին սփռված նման ավերակները ստեղծում են երկրամասի հանդարտ, բայց իրական պատմական պատկերը։

Օթևանի տնտեսությունը պայմանավորված է բարձրլեռնային խիստ պայմաններով։ Վարելահողերն այստեղ ամբողջ մարզի ամենափոքրն են՝ քառասուն հեկտարից պակաս, ուստի կենցաղը հենվում է առավելապես անասնապահության, լեռնային մարգագետիններում արածեցման և փոքր տնամերձ հողակտորների վրա։ Բնակչությունը անցած դարում զգալիորեն նվազել է. եթե XIX դարի վերջին գյուղում ապրում էր մոտ չորս հարյուր մարդ, ապա այսօր մնում է մոտ հարյուր ութսունը։

Նրանց համար, ովքեր կհայտնվեն այս կողմերում, Օթևանը հետաքրքիր է առաջին հերթին լռությամբ և լեռնաշխարհի բնությամբ։ Այստեղից հարմար է սկսել Արագածի հարավային ստորոտի հետ ծանոթությունը, դիտել հին ավերակներն ու հարևան գյուղերը, շնչել մաքուր լեռնային օդը։ Սա զբոսաշրջային կենտրոն չէ, այլ անկեղծ հայկական գյուղ, որտեղ գնահատում են անդորրը, ընդարձակությունը և երկրի ամենաբարձր լեռան մերձավորությունը։

Օթևանը մնում է Արագածոտնի այն հանդարտ լեռնային գյուղերից մեկը, որոնք ապրում են լեռների ռիթմով և պահպանում անցյալի հիշողությունը խիստ, բայց գեղեցիկ բարձունքների մեջ։