Տավուշը Հայաստանի ամենականաչ անկյունն է։ Այստեղ չկա հարավի քարե խստությունը. լանջերը ծածկված են հաճարենու և կաղնու անտառներով, կիրճերի հատակով հոսում են Աղստևը, Տավուշն ու Ախումը, իսկ օդը բուրում է փշատերևի և հանքային ջրի հոտ։ Այս մեղմ, գրեթե ալպիական գեղեցկության համար երկրամասը վաղուց անվանել են Հայկական Շվեյցարիա։
Մարզի սիրտը Դիլիջանն է՝ առողջարանային քաղաք համանուն ազգային պարկի ներսում։ Այստեղ են հավաքվում մաքուր օդի, լեռնային գետերի իշխանի և Պարզ լիճ տանող արահետների համար։ Շուրջը՝ անտառապատ լեռների ծալքերում, թաքնված են հնագույն վանքեր՝ Հաղարծինն ու Գոշավանքը Դիլիջանի մոտ, Մակարավանքը Աչաջուրի վրա՝ յուրաքանչյուրն իր խաչքարերով և 11–13-րդ դարերի փորագրությամբ։
Իջևանը մարզկենտրոնն է և ճանապարհների հանգույց. այստեղից մեկնում է Թբիլիսի տանող մայրուղին, այստեղ գործում են գորգեր ու լցնում գինի։ Ավելի արևելք ձգվում են սահմանամերձ գյուղերը՝ Բերդ, Նոյեմբերյան, Այրում, որոնք ապրում են հենց Ադրբեջանի հետ սահմանագծի մոտ՝ Տավուշի հովտի նեղ պատշգամբների վրա խաղողի այգիներով և պարտեզներով։
«Տավուշում լեռները չեն ճնշում, այլ պատսպարում են։ Անտառն այստեղ և՛ բերդ է, և՛ օրորոց։»
Այս էջում՝ մարզի բնակավայրերը (եղանակով՝ սեղմելիս), գլխավոր հուշարձանները, երթուղիներն ու տարեգրությունը։ Հաղարծին, Գոշավանք, Դիլիջանի անտառ, Պարզ լիճ՝ յուրաքանչյուրն իր ժամանակով և իր բնավորությամբ։
