Սերս
Լեռնային գյուղ Սերս գետի ափին

Ինչ վայր է սա

Սերսը փոքրիկ լեռնային գյուղ է Վայոց ձորի մարզի հարավում՝ ծովի մակերևույթից մոտ 2050 մետր բարձրության վրա, համանուն գետի ափերին։ Այսօր այստեղ ապրում է երկու հարյուրից պակաս մարդ, և սա մարզի ամենահանգիստ ու բարձրադիր գյուղերից մեկն է։

Սերսը թաքնված է Վայոց ձորի մարզի հարավային մասում՝ Եղեգնաձորից մոտ 36 կիլոմետր հարավ-արևելք, Հ41 ավտոճանապարհի երկայնքով։ Գյուղը փռված է Սերս գետի ափերին՝ շուրջ 2050 մետր բարձրության վրա, որտեղ արդեն զգացվում է իսկական լեռնային Հայաստանը՝ իր զով, խոնավ կլիմայով, ուշ գարնանով ու երկար ձմեռով։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը մոտ 7 °C է, իսկ ամենաշատ անձրևները գալիս են մայիսին, երբ շրջակա լանջերն առանձնապես կանաչ են։

Գյուղն ունի երկար ու բարդ պատմություն։ 1604 թվականին՝ պարսից Աբբաս I շահի օրոք, Սերսն ամայացավ տարածաշրջանի շատ գյուղերի հետ միասին։ Նոր կյանք այն ստացավ 1828 թվականին, երբ այստեղ վերաբնակվեցին Պարսկաստանի Սալմաստ գավառից եկած հայերը։ XIX դարի վերջին ու XX դարի սկզբին Սերսը շատ ավելի մարդաշատ էր. 1897 թվականին այստեղ ապրում էր մոտ 474 մարդ, իսկ 1939 թվականին՝ շուրջ 654։ Այդ ժամանակից բնակչությունն աստիճանաբար պակասել է։

Այսօր Սերսը հանգիստ լեռնային գյուղ է նրանց համար, ովքեր Վայոց ձոր են գալիս լռության, մաքուր օդի ու բարձր լանջերի տեսարանների համար։ Այստեղ աղմկոտ տեսարժան վայրեր չկան, և հենց դրա մեջ է նրա անկեղծ հմայքը. դեպի Սերս տանող ճանապարհն ինքնին զբոսանք է մարզի հարավով՝ գինու ու հին հայկական գյուղերի հայրենիքով։