Խաչիկ
Բարձրլեռնային գյուղ Վայոց ձորի եզրին

Ինչ վայր է սա

Խաչիկը փոքրիկ լեռնային գյուղ է Հարավային Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում՝ ծովի մակարդակից մոտ 1860 մետր բարձրության վրա, հենց Նախիջևանի սահմանի մոտ։ Այստեղ ապրում է մոտ հարյուր մարդ, իսկ շուրջը՝ քարքարոտ լանջեր, հին եկեղեցի և սահմանամերձ եզերքի լռությունը։

Խաչիկը գտնվում է Եղեգնաձորից մոտ քառասուն կիլոմետր դեպի արևմուտք՝ Վայոց ձորի բարձր լեռնային գոտում։ Գյուղը հենված է լանջին և երեք կողմից՝ հարավից, հարավարևելքից և արևմուտքից, սահմանակից է Նախիջևանին։ Այս դիրքի պատճառով այստեղ իսկապես զգում ես, որ գտնվում ես եզրին. ճանապարհը երկար է, իսկ շրջակա լեռնաշղթաներն ու հովիտները բացվում են լայն տեսարաններով։

Անվան ծագման մասին տարբեր բան են պատմում։ Մի վարկածով՝ ժամանակին այստեղ են բերվել մարդիկ Արցախի Խաչեն գավառից, և որպեսզի չմոռանան, թե որտեղից են, նոր գյուղը կոչել են Խաչիկ։ Մյուսով՝ Վայոց ձորի տեղական բարբառում «խաչ» բառը նշանակում էր նաև «սրբավայր», և մերձակա նշանավոր վանքի հարևանությունը կարող էր անվանումը տալ գյուղին։

Խաչիկի գլխավոր սրբությունը Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին է՝ թվագրված 1681 թվականով. այն կանգնած է գյուղի կենտրոնում և նորոգվել է XIX դարի վերջին։ Մոտակա լեռներում պահպանվել է Խոտակերաց (կոչվում է նաև Քարակոփ) վանական համալիրը՝ վաղ միջնադարյան կրոնական կառույց։ Խաչիկի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը ներառում է բազմաթիվ հուշարձաններ, ինչը այսպիսի փոքր գյուղի համար վկայում է նրա հին պատմության մասին։