Գլաձոր
Միջնադարյան համալսարանի հիշատակը կրող գյուղ

Ինչ վայր է սա

Գլաձորը Վայոց ձորի մարզի գյուղ է՝ Եղեգնաձորի կողքին, մոտ 1350 մետր բարձրության վրա։ Այն կրում է միջնադարյան հռչակավոր Գլաձորի համալսարանի անունը, որի հիշատակն էլ ճանապարհորդներին բերում է այստեղ։

Գյուղը փռված է Վայոց ձորի լեռնալանջին՝ մարզկենտրոն Եղեգնաձորից ընդամենը մի քանի կիլոմետր հյուսիս, հարևան Վեռնաշենի մոտ։ Օդը մաքուր է ու չոր, լանջերը՝ պարտեզներով ու այգիներով. տեղացիները վաղուց զբաղվում են անասնապահությամբ, երկրագործությամբ, այգեգործությամբ ու մեղվաբուծությամբ, իսկ մեղմ կլիման նպաստում է խաղողագործությանն ու գինեգործությանը։ Այսօր Գլաձորում ապրում է մոտ 2126 մարդ։

Իր այժմյան անունը Գլաձորը ստացել է միայն 1946 թվականին. նախկինում գյուղը կոչվում էր Օրթաքենդ։ Հիմնադրվել է մոտ 1830 թվականին՝ Պարսկաստանից եկած վերաբնակիչների կողմից՝ ռուս-պարսկական պատերազմի տարիներին։ Գյուղն իր անունն առել է միջնադարյան Գլաձորի համալսարանից՝ միջնադարյան Հայաստանի ուսման երկու մեծ կենտրոններից մեկը (Տաթևի հետ միասին), որը գործել է մոտավորապես 1280-1340 թվականներին։

Այս վանական համալսարանում դասավանդել են ժամանակի լավագույն վարդապետները, ընդօրինակել ձեռագրեր ու ուսուցանել մանրանկարչության արվեստը. այստեղ աշխատել են հանրահայտ մանրանկարիչներ Մոմիկն ու Թորոս Տարոնացին։ Այսօր Գլաձորի համալսարանի թանգարանը տեղակայված է հարևան Վեռնաշենի Սուրբ Հակոբ եկեղեցում, իսկ գյուղից հյուսիս բարձրանում է միջնադարյան Պռոշաբերդ ամրոցը։ Ճանապարհորդի համար Գլաձորը հանգիստ մեկնակետ է՝ հպվելու հայ մշակույթի ամենավառ էջերից մեկին։