Բոլորաբերդ
Լեռնային գյուղ Պռոշաբերդի մոտ

Ինչ վայր է սա

Բոլորաբերդը փոքրիկ լեռնային գյուղ է Հայաստանի հարավ-արևելքում՝ Վայոց ձորի մարզում, մոտ 1849 մետր բարձրության վրա։ Նրա անունը կապված է միջնադարյան Բոլորաբերդ ամրոցի հետ, որն ավելի հայտնի է որպես Պռոշաբերդ։

Բոլորաբերդը գտնվում է Վայոց ձորի լեռներում՝ Հայաստանի ամենաքիչ բնակեցված մարզում, որը ձգվում է երկրի հարավ-արևելյան եզրով։ Օդն այստեղ չոր է ու մաքուր, լանջերը՝ մերթ քարքարոտ, մերթ խոտածածկ, իսկ մոտ 1849 մետր բարձրության վրա ակնհայտ ավելի զով է, քան հովիտներում։ Սա հանգիստ վայր է՝ առանց զբոսաշրջիկների աղմկոտ հոսքի, ուր գալիս են լռության, տեսարանների ու միջնադարյան պատմության համար։

Այս վայրերի համբավը հիմնականում Բոլորաբերդ ամրոցի շնորհիվ է, որն ավելի հաճախ կոչվում է Պռոշաբերդ՝ «իշխան Պռոշի ամրոց»։ Այն XIII դարում կառուցել է Պռոշյանների տոհմից Պռոշ Խաղբակյան իշխանը, և երկար ժամանակ ծառայել է որպես այդ իշխանական տան ռազմա-վարչական կենտրոն։ Ամրոցը կանգնած է զառիթափ լանջերով ժայռոտ գագաթին և մոտ մեկ կիլոմետր հեռու Սպիտակավոր եկեղեցու հետ կազմում էր մեկ պաշտպանական համակարգ՝ հարևան Սմբատաբերդ–Ցախաց քար զույգին նման։

Բուն Բոլորաբերդ գյուղում անցյալից մնացել են միայն համեստ հետքեր, իսկ այս վայրերի գլխավոր հուշարձանները կապված են ամրոցի և մերձակա Սպիտակավոր եկեղեցու հետ։ Գյուղի ներկայիս բնակչության մասին ստույգ տվյալները քիչ են, ու ճանապարհորդի համար ավելի ազնիվ է Բոլորաբերդն ընկալել որպես պատմությամբ լեռնային անկյուն, ոչ թե խոշոր զբոսաշրջային կենտրոն։ Նրանց համար, ովքեր սիրում են ամրոցներ, հին եկեղեցիներ ու լեռնային արահետներ, սա լավ կանգառ է Վայոց ձորով անցնելիս։