Արտավան
Լեռնային գյուղ գետի ակունքում

Ինչ վայր է սա

Արտավանը փոքր լեռնային գյուղ է Վայոց ձորի մարզի հարավ-արևելքում՝ համանուն գետակի ակունքի մոտ, ծովի մակերևույթից շուրջ 1880 մետր բարձրության վրա։ Այստեղ գալիս են լռության, գարնանը ծաղկած դաշտերի և Հայաստանի հարավային լեռնաշղթաների արահետների համար։

Արտավանը գտնվում է մարզկենտրոն Եղեգնաձորից շուրջ 32 կիլոմետր հարավ-արևելք՝ Արփա գետի ձախ վտակ Արտավան գետակի վերին հոսանքում։ Գյուղը նախկինում կոչվել է Ջուլ և ներկայիս անունը ստացել է 1950 թվականին։ Սա մարզի ամենահեռու ու հանգիստ անկյուններից մեկն է. տները փարված են լանջերին, իսկ գյուղ մտնում են հին քարե կամրջով։

Բնակիչները քիչ են. 2011 թվականի մարդահամարով՝ շուրջ 321 մարդ։ Վաղուց զբաղվում են անասնապահությամբ, հացահատիկ ու պտղատու ծառեր են մշակում, մեղվաբուծությամբ։ Շրջակայքում պահպանվել են XVII–XIX դարերի եկեղեցիներ ու մատուռներ, ինչպես նաև հին խաչքարեր, որ վկայում են այս վայրերի երկար պատմության մասին։

Ճանապարհորդի համար Արտավանն առաջին հերթին լեռնային արշավների մեկնակետ է։ Այստեղով է անցնում Անդրկովկասյան արահետը, որը ձգվում է հարավային Վայոց ձորով՝ Որոտանի լեռնանցքից մինչև Նորավանք։ Մոտակայքում բարձրանում է Փառակատար լեռը՝ քարակերտ ամրություններով, որ տեղացիներն Անդրանիկի բերդ են կոչում, իսկ ոչ հեռու փռված է Հայելի լիճը՝ աշխարհի քարտեզի ուրվագիծ հիշեցնող։ Գարնանը գյուղի դաշտերը ծաղկում են, և թերթիկների սպիտակությունը խաղում է գագաթների ձյան հետ։