Տուֆաշեն
Տուֆակերտ գյուղ Շիրակի բարձրավանդակում

Ինչ վայր է սա

Տուֆաշենը փոքրիկ հայկական գյուղ է Շիրակի մարզում՝ Արթիկի համայնքում, ծովի մակարդակից մոտ 1700 մետր բարձրության վրա։ Անվանումն ինքնին նշանակում է «տուֆով կառուցված» և հուշում է հրաբխային այն քարի մասին, որով հարուստ են այս հողերը։

Տուֆաշենը գտնվում է Գյումրիից մոտ 26 կիլոմետր հարավ-արևելք՝ Շիրակի բաց բարձրավանդակում, որտեղ ձմռանը ձյունը երկար է մնում, իսկ ամռանը օդը չոր է ու զով։ Մինչև 1946 թվականը գյուղը կոչվում էր Արմուտլու. ներկայիս Տուֆաշեն անունը ամրագրեց տեղի գլխավոր առանձնահատկությունը՝ տուֆի հարուստ պաշարները, որի վարդագույն ու մոխրագույն հրաբխային քարից շարված են տներն ու պարիսպները։

Ներկայիս բնակիչների մի մասը սերում է այն վերաբնակիչներից, որոնք 1829–1830 թվականներին եկել են Ալաշկերտի և Մուշի կողմերից։ Գյուղի կյանքն այսօր էլ հենվում է հողի վրա՝ այստեղ անասուն են պահում, ցանում հացահատիկ և անասնակեր, ինչպես ընդունված է եղել սերունդներ շարունակ։

Ճանապարհորդի համար Տուֆաշենը հետաքրքիր է իր հին հուշարձաններով։ Շրջակայքում պահպանվել են XIX դարի համեստ եկեղեցին, որը տեղացիներն անվանում են «Ժամս», միջնադարյան Թուխ Մանուկ մատուռ-սրբավայրը և Արմենկար կոչվող հնագույն կիկլոպյան ամրոցի հետքերը՝ շարված հսկայական անմշակ քարաբեկորներից։ Շիրակի բարձրավանդակի ընդարձակ տեսարանների հետ դրանք միասին հյուսում են հանգիստ, անշտապ երթուղի՝ զբոսաշրջային ճանապարհներից հեռու։