Ցողամարգ
Լեռնային գյուղ Աշոցքի սարահարթին

Ինչ վայր է սա

Ցողամարգը Շիրակի մարզի փոքրիկ գյուղ է՝ Աշոցքի ցուրտ լեռնային սարահարթին, Գյումրիից մոտ 13 կմ հյուսիս։ Այն փռված է շուրջ 1950 մետր բարձրության վրա, և նրա մոտ 566 բնակիչներն այսօր էլ ապրում են անասնապահությամբ ու երկրագործությամբ։

Ցողամարգը բարձր է կանգնած Հայաստանի հյուսիս-արևմուտքում՝ Շիրակի մարզի Աշոցքի տարածքում, որը երկրի ամենաբարձր ու քամոտ անկյուններից է։ Մոտ 1950 մետր բարձրության վրա այստեղ ձմեռը երկար է ու ձյունառատ, իսկ լեռնային ամառը՝ կարճ, բայց վառ, երբ սարահարթը պատվում է խոտերով ու վայրի ծաղիկներով։ Մինչև 1946 թվականը գյուղը կրում էր Չիզիխլար հին անունը. այսօրվա անվանումը հենց այն լեռնային մարգագետիններից է, որ շրջապատում են տները։

Այսօրվա բնակիչները 1828–1830 թվականներին Սեբաստիայից (այժմ՝ Սվաս, Թուրքիա) գաղթած հայերի սերունդներն են։ Ինչպես դարեր առաջ, այստեղի կյանքի հիմքը մնում է անասնապահությունն ու երկրագործությունը՝ նախիրները լանջերին, խոտհարքն ու տների մոտ փոքր արտերը։ Բնակչությունը քիչ է՝ շուրջ 566 մարդ, և Ցողամարգը մնում է հանգիստ, իսկական գյուղական վայր։

Չնայած համեստ չափերին՝ գյուղն ունի հարուստ հիշողություն։ Ցողամարգում պահպանվել են բերդի մնացորդներ ու Ք.ա. 1-ին հազարամյակի կիկլոպյան ամրությունների հետքեր, ինչպես նաև միջնադարյան խաչքարեր։ Գյուղի վրա բարձրանում է Սուրբ Գևորգ եկեղեցին, իսկ հին կառույցների մեջ հիշատակվում է «Սիսակ-Միսակ» մատուռը։ Ճանապարհորդի համար այս վայրն ավելի շատ լեռնային լռության, պարզ գյուղական կենցաղի ու հին քարերի մասին է, քան աղմկոտ երթուղիների։