Կապս
Հանգիստ գյուղ Ախուրյանի ափին

Ինչ վայր է սա

Կապս գյուղը փոքրիկ բնակավայր է Հայաստանի Շիրակի մարզում՝ փռված Ախուրյան գետի ձախ ափին, Գյումրիից մոտ 11 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք։ Այն տեղադրված է Շիրակի դաշտում՝ շուրջ 1700 մետր բարձրության վրա, և այսօր այստեղ ապրում է ութ հարյուրից մի փոքր ավելի մարդ։

Կապսը մտնում է Ախուրյանի համայնքի մեջ և Շիրակի այն սահմանամերձ գյուղերից է, որ ձևավորվել են XIX դարի առաջին կեսին։ Տեղական տվյալներով՝ գյուղը հիմնադրել են 1820-ական թվականներին Բայազետից եկած վերաբնակիչները, և այդ ժամանակից ի վեր այն ապրում է բարձրադիր դաշտի դանդաղ ռիթմով՝ վաղ ու ցուրտ ձմեռներ, պարզ ու կարճ ամառ և անտառից զուրկ լայն հորիզոն։

Կյանքն այստեղ դեռ հենվում է հողի վրա։ Կապսի բնակիչները ցանում են հացահատիկ ու կերային մշակաբույսեր, աճեցնում շաքարի ճակնդեղ և անասնապահությամբ են զբաղվում՝ Շիրակի դաշտին բնորոշ տնտեսություն։ Գյուղում պահպանվել են համեստ սրբավայրեր՝ հին եկեղեցին, որ ժողովուրդը պարզապես «Ժամ» է կոչում, և շրջակա սուրբ վայրերի հետ կապված մատուռներ։

Կապս այցելելու գլխավոր պատճառն, սակայն, մոտակայքում եղածն է։ Ընդամենը երեք կիլոմետր հարավ՝ Ախուրյանի ոլորանում, կանգնած է Մարմաշեն վանքը՝ X–XIII դարերի մի քանի եկեղեցիների նրբագեղ համույթ, Շիրակի ամենագեղեցիկ միջնադարյան կառույցներից մեկը։ Կապսի անվան հետ է կապված նաև Ախուրյանի վրա կառուցվող Կապսի ջրամբարը՝ վաղեմի ոռոգման ծրագիր, որը պետք է ջուր հասցնի Շիրակի ու Թալինի հազարավոր հեկտար հողերին։

Ճանապարհորդի համար Կապսը ոչ թե շքեղ տեսարժան վայր է, այլ հանգիստ կանգառ՝ Մարմաշեն և Ախուրյանի ափեր տանող ճանապարհին, որտեղ լավ է զգում սահմանամերձ Շիրակի հանդարտ, աշխատասեր բնավորությունը։