Հոռոմ
Շիրակի դաշտի հնագույն բերդաքաղաքը

Ինչ վայր է սա

Հոռոմը գյուղ է Հայաստանի Շիրակի մարզում՝ մոտ 1570 մետր բարձրության վրա, հայտնի մարզի ամենահին հնագիտական հուշարձաններից մեկով՝ բրոնզեդարյան բերդաքաղաքով։ Այստեղ պատմությունը հազարամյակների խորք է իջնում՝ մինչև Շիրակի դաշտի առաջին բնակիչները։

Հոռոմը փռված է ընդարձակ Շիրակի սարահարթին՝ Գյումրիից հյուսիս-արևելք, Մանթաշ գետի և Կամուտի ջրամբարի մոտակայքում։ Այսօր սովորական հայկական գյուղ է մոտ երկու հազար բնակչով, սակայն նրա իսկական փառքը բացօթյա է՝ տներից արևելք գտնվող երկու բլուրների վրա։ Այնտեղ պահպանվել է Հոռոմի մեծ հնագույն բերդաքաղաքը, որը հնագետները համարում են Հայաստանի ամենատպավորիչներից մեկը։

Բնակատեղիի շերտերն ընդգրկում են ժամանակի հսկայական հատված՝ վաղ բրոնզեդարից, միջին և ուշ բրոնզեդարով, մինչև վաղ երկաթեդարն ու ուրարտական շրջանը։ Չոր շարվածքով խոշոր բազալտե քարերից կառուցված հզոր պարիսպներով բերդը զբաղեցնում էր ընդարձակ տարածք. կողքին՝ հյուսիս-արևելյան մասում, նույն ժամանակի դամբարանադաշտն է։ Գետնի մակերեսին այսօր էլ կարելի է հանդիպել խեցեղենի բեկորների և օբսիդիանի կտորների՝ հազարամյակներ առաջվա կյանքի լուռ վկաների։

Հուշարձանն ուսումնասիրել են հայ և ամերիկացի հնագետները. հատկապես ակտիվ պեղումները եղել են 1990-ականներին՝ Ռուբեն Բադալյանի և Ֆիլիպ Կոլի ղեկավարությամբ, բացահայտելով լավ պահպանված պարիսպներ ու բրոնզեդարյան և ուրարտական հարուստ նյութ։ Գյուղում կա նաև ավելի ուշ ժառանգություն՝ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին։ Ճանապարհորդի համար Հոռոմը հանգիստ զբոսանք է բլուրների վրայով՝ դաշտի լայն տեսարաններով, և հպում Շիրակի պատմության ամենահին էջերից մեկին։