Անիպեմզա
Հանգիստ սահմանամերձ գյուղ ու հնագույն տաճար

Ինչ վայր է սա

Անիպեմզան փոքր գյուղ է Շիրակի մարզում՝ Ախուրյան գետի ափին, հին Անիի ավերակների դիմաց, որոնք մնացել են թուրքական սահմանի այն կողմում: Այսօր այստեղ ապրում է մոտ 260 մարդ, իսկ գյուղի գլխավոր գանձը մնում է վաղքրիստոնեական, հնագույն Երերույքի տաճարը:

Գյուղը փռված է քարքարոտ սարահարթին՝ մոտ 1430 մետր բարձրության վրա, հենց Ախուրյան գետի մոտ, որը Հայաստանի և Թուրքիայի փակ սահմանն է: Այս ափից լավ երևում են միջնադարյան Անիի ավերակները կիրճի մյուս կողմում: Գյուղն իր անունը ստացել է տեղի պեմզայի և տուֆի հանքերից. բաց, ծակոտկեն քարի արդյունահանումը երկար ժամանակ բնակիչների գլխավոր զբաղմունքն էր, իսկ ջրաղացների բարակ փոշին հաճախ կախված էր տների վրա:

Անիպեմզան ունի քսաներորդ դարի բարդ պատմություն: 1926 թվականից նոր գյուղը դարձավ ապաստան 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությունից որբացած երեխաների համար, իսկ ավելի ուշ՝ խորհրդային տարիներին, ծառայեց որպես աքսորի ու հարկադիր աշխատանքի վայր: Այսօր սա հանգիստ սահմանամերձ բնակավայր է, որտեղ մարդիկ զբաղվում են անասնապահությամբ ու սեզոնային աշխատում մերձակա հանքերում. խորհրդային ժամանակից մնացել են հիվանդանոցի շենքը, գրադարանն ու մշակույթի տունը:

Անիպեմզա գալու գլխավոր պատճառը Երերույքի տաճարն է՝ հայկական եկեղեցական ճարտարապետության ամենավաղ հուշարձաններից մեկը: Նրա կառուցումը վերագրվում է չորրորդ–վեցերորդ դարերին, իսկ «Երերույք» անունը ծնվել է ժողովրդական ավանդությունից. հեռվից հզոր տաճարը՝ բարձր հենասյուների վրա, կարծես դողում, երերում է սարահարթի վրա: Երկրաշարժից խիստ տուժած տաճարը ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկում, և ճանապարհորդի համար այս հնագույն տաճարը հազվագյուտ հանդիպում է խոր հնության հետ՝ Շիրակի դաժան տարածությունների մեջ: