Նորաշեն
Հանգիստ գյուղ Սևանի հյուսիս-արևմտյան ափին

Ինչ վայր է սա

Նորաշենը Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի փոքր գյուղ է, որը փռված է Սևանա լճի հյուսիս-արևմտյան ափին՝ մարզկենտրոն Գավառից մոտ քսանչորս կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք։ Սա հանգիստ, բարձրլեռնային բնակավայր է, որն այսօր մտնում է Սևան համայնքի մեջ. ի տարբերություն Արարատի մարզում գտնվող համանուն գյուղի հետ երբեմն հանդիպող շփոթության՝ այս Նորաշենը պատկանում է հենց սևանյան եզերքին և նրա ցուրտ ու խոնավ կլիմային։

Նորաշեն անունն ինքնին թափանցիկ իմաստ ունի. հայերենում այն նշանակում է «նորակառույց», «նոր բնակավայր»։ Այս տեղանունը Հայաստանում շատ տարածված է և ճշգրիտ արտացոլում է գյուղի ճակատագիրը. որպես առանձին բնակավայր Նորաշենը ձևավորվել է խորհրդային տարիներին՝ մոտ քսանական թվականներին, նախկին Նոր Բայազետի գավառի հողերի վրա, որին պատմականորեն ձգում էր Սևանի ավազանի այս ողջ հատվածը։

Նորաշենը գտնվում է ծովի մակարդակից մոտ հազար ինը հարյուր քառասուն մետր բարձրության վրա. սա Գեղարքունիքին բնորոշ բարձրլեռնային նիշ է, և այն ուղղակիորեն որոշում է վայրի բնույթը։ Զով ամառը, երկար ձյունառատ ձմեռը, լեռնային խոնավ օդը և Սևանի հսկայական ջրային հայելու մերձավորությունը ձևավորում են այստեղի բնապատկերը՝ դեպի լիճ իջնող բաց խոտածածկ լանջեր և ջրի լայն տեսարաններ։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանն այստեղ պահվում է մոտ հինգ աստիճանի սահմաններում, իսկ ամենատաք ամիսը՝ օգոստոսը, միջինում չի բարձրանում մոտ տասնվեց աստիճանից վեր. սա կարճ, պարզ լեռնային ամառի եզերք է։

Նորաշենի կյանքը, ինչպես սևանյան գյուղերի մեծ մասինը, պատմականորեն կապված է եղել լճի և բարձրլեռնային հնարավորությունների հետ։ Զով կլիման ու գյուղատնտեսական կարճ եղանակը նպաստավոր են ցրտադիմացկուն մշակաբույսերի, կարտոֆիլի և անասնակերի համար, իսկ ընդարձակ լանջերը վաղուց ծառայել են որպես անասունի արոտավայրեր։ Գյուղի բնակչությունը փոքր է. մարդահամարների տվյալներով այն մնացել է մի քանի հարյուր մարդու սահմաններում, ինչը Նորաշենը դարձնում է բնորոշ հանգիստ գյուղ՝ քաղաքային աղմուկից հեռու, դանդաղ գյուղական կենցաղով ապրող։

Նորաշենի գլխավոր արժեքը նրա դիրքն է։ Սևանի հյուսիս-արևմտյան ափը, որին այն պատկանում է, համարվում է լճային եզերքի ամենագեղատեսիլ և տեսարժան վայրերով հարուստ հատվածներից մեկը։ Գյուղից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա բարձրանում է Սևանի թերակղզին՝ իններորդ դարի հռչակավոր Սևանավանք վանքով՝ ողջ ավազանի գլխավոր սրբավայրերից և խորհրդանիշներից մեկը։ Մոտակայքում են նաև այլ հայտնի վայրեր՝ Սևան լճափնյա քաղաքը, Լճաշենի հնագույն բնակավայրն ու հնագիտական հուշարձանը, հարևան ափամերձ գյուղերը, օրինակ՝ Ծովազարդը։

Ճանապարհորդի համար Նորաշենը ինքնին բարձրաձայն հուշարձաններ ունեցող առանձին զբոսաշրջային նպատակ չէ, այլ սևանյան ափի քարտեզի վրա հանգիստ կետ՝ հարմար որպես լճով հիանալու և կանգ առնելու վայր։ Այստեղից հեշտ է հասնել Սևանավանք և հյուսիս-արևմտյան ափի լողափերը, շարունակել ճանապարհը ջրի երկայնքով կամ բարձրանալ շրջակա լեռները։ Սա այն վայրն է նրանց համար, ովքեր Գեղարքունիքում փնտրում են ոչ թե իրարանցում, այլ ընդարձակություն, օդ և Սևանի մեծ ջուրը՝ ոտքերի մոտ։

Նորաշենը մնում է համեստ, բայց յուրովի գրավիչ գյուղ՝ այն բարձրլեռնային սևանյան աշխարհի մի մասը, որի համար մարդիկ գալիս են Հայաստանի ամենամեծ լճի ափերը։