Պռոշյան
Արագածի ստորոտի մեծ գյուղ՝ սովխոզային ավանից վերածված բնակավայր

Ինչ վայր է սա

Պռոշյանը հայկական մեծ գյուղ է՝ փռված Երևանից հյուսիս-արևմուտք ընկած բարձրադիր սարահարթին, ծովի մակարդակից մոտ 1250 մետր բարձրության վրա։ Սա հանգիստ գյուղական բնակավայր է, ոչ թե քաղաք. նրա կյանքը կերտում են այգիները, դաշտերն ու Արագածի ձյունապատ գագաթի տեսարանները, որ բարձրանում է շրջակա լանջերից վեր։

Արագածի ստորոտին, Երևանին հարակից բերրի հողերի եզրին տեղադրված Պռոշյանը կանգնած է բաց սարահարթի վրա, որտեղից պարզ եղանակին լավ երևում է լեռան քառագագաթ կատարը։ Մոտ 1250 մետր բարձրությունը պայմանավորում է տեղի կլիման՝ ամառը տաք է ու չոր, ձմեռը՝ ձյունառատ և զով, ինչը բնորոշ է կենտրոնական Հայաստանի նախալեռներին։ Մայրաքաղաքին մոտ լինելը՝ Երևանից ընդամենը մի քանի տասնյակ կիլոմետր, Պռոշյանը դարձնում է հարմարավետ ու բնակեցված վայր՝ պահպանելով, սակայն, իր հանդարտ գյուղական կենցաղը։

Պռոշյանի պատմությունը սերտորեն կապված է խորհրդային ժամանակաշրջանի հետ։ Մինչև 1964 թվականի օգոստոսի 15-ը բնակավայրը կրում էր անդեմ «Թիվ 38 սովխոզի ավան» անվանումը. այն աճել է որպես պետական տնտեսության բանվորական ավան, որը յուրացնում էր այս հողերը։ Ստանալով Պռոշյան անունը՝ ավանն ստացավ կապ հնչեղ հայկական ազգանվան հետ, որ հայտնի է թե՛ միջնադարյան Պռոշյան իշխանական տոհմով, թե՛ գրականությամբ։ Հետպատերազմյան տասնամյակներին գյուղն արագ աճեց. եթե 1970 թվականին այստեղ ապրում էր երկու հազարից պակաս մարդ, ապա 2000-ականների սկզբին բնակչությունը գերազանցեց հինգ հազարը։

Այսօր Պռոշյանը շրջանի մեծ գյուղերից մեկն է՝ 2011 թվականի մարդահամարով մոտ հինգ հազար բնակչով։ Հայերից բացի՝ գյուղում ապրում է նաև եզդիական համայնք. եզդիները Հայաստանի այս հատվածի գյուղական բնակչության նկատելի մասն են կազմում, և Պռոշյանը նրանց կոմպակտ բնակության վայրերից է։ Այս հարևանությունը առօրյա կյանքին հաղորդում է լրացուցիչ մշակութային երանգ՝ բնորոշ երկրի նախալեռնային շրջաններին։

Պռոշյանի տնտեսական կյանքն ըստ էության մնում է գյուղական։ Տաք ու չոր լանջերն ու Երևանին հարակից հողերը նպաստավոր են այգեգործության ու խաղողագործության, դաշտերի ու բանջարանոցների մշակման համար՝ նախալեռնաբնակների ավանդական զբաղմունքների։ Սովխոզային անցյալը հետք է թողել գյուղի հենց տեսքի վրա. ընդարձակ կառուցապատումը, տնտեսական հողակտորներն ու տների շուրջ փռված դաշտերը հիշեցնում են, որ Պռոշյանն ի սկզբանե ստեղծվել է որպես ագրարային բնակավայր։

Պռոշյանի ծնունդներից կան մարդիկ, որ իրենց հետքն են թողել. գյուղի հետ կապված են Պետրոս Ղևոնդյանի և «Մուլտո Տիկո» մականունով հայտնի Տիգրան Հովհաննիսյանի անունները։ Փոքր գյուղական բնակավայրի համար սա բնական հպարտություն է. հայրենակիցների հիշատակը խնամքով պահվում է տեղի միջավայրում։

Պռոշյան այցելելու գլխավոր պատճառը նրա դիրքն ու տեսարաններն են։ Այստեղից բացվում է Արագածի՝ ժամանակակից Հայաստանի ամենաբարձր գագաթի համայնապատկերը, իսկ Երևանին մոտ լինելը թույլ է տալիս ուղևորությունը զուգակցել մայրաքաղաքի ու նրան հարակից տեսարժան վայրերի դիտմամբ։ Գյուղն ինքնին զբոսաշրջային կենտրոնի դեր չի հավակնում, բայց ազնիվ պատկերացում է տալիս այն մասին, թե ինչպիսին է և ինչպես է ապրում Արագածի ստորոտի մեծ հայկական գյուղը։

Պռոշյանը բարձրաղաղակ համբավ չունեցող, բայց սեփական դիմագիծ ունեցող վայր է՝ նախկին սովխոզային ավան, որ դարձել է մեծ գյուղ՝ Արագածի բաց երկնքի տակ։