Մուղնի
Աշտարակի մոտ գտնվող գյուղ՝ Սուրբ Գևորգ վանքի շուրջ

Ինչ վայր է սա

Մուղնին գյուղ է Հայաստանի Արագածոտնի մարզում՝ Աշտարակ քաղաքից մոտ երկու կիլոմետր հյուսիս, ծովի մակարդակից շուրջ 1260 մետր բարձրության վրա։ Սա փոքր ու հանգիստ բնակավայր է, որի համբավը շատ ավելի մեծ է, քան իր չափերը. Մուղնին աճել է հնագույն Սուրբ Գևորգ վանքի շուրջ, որը Արարատյան դաշտի ամենահարգված ուխտատեղիներից մեկն է։

Գյուղի գլխավոր սրբավայրն ու իսկական սիրտը Սուրբ Գևորգ վանքն է՝ XIV դարի հուշարձան, որը դարերի ընթացքում ծառայել է որպես խոշոր ուխտատեղի և արքեպիսկոպոսի աթոռանիստ։ Վանքն իր փառքը պարտական է Սուրբ Գևորգ Զորավարի պաշտամունքին. այստեղ էին հավաքվում հավատացյալներ ողջ շրջակայքից, և վանքի անունը ամրացավ հենց գյուղի վրա։ Տաճարի գմբեթը վերակառուցվել է 1660-ական թվականներին, ինչը վկայում է սրբավայրի հանդեպ բազմաթիվ սերունդների հոգածության մասին. համալիրն իր խստաշունչ տաշված պատերով և բնորոշ հայկական ճարտարապետությամբ մնում է Մուղնիի գլխավոր տեսարժան վայրը։

Մինչև Արևելյան Հայաստանի՝ Ռուսական կայսրությանը միանալը՝ Մուղնին համարվել է Ապարանի գավառի ամենահարավային ավանը. դա վկայում է, որ անցյալում այս բնակավայրը նկատելի դեր է խաղացել երկրամասի եկեղեցական և տնտեսական կյանքում։ Ժամանակի ընթացքում Մուղնիի վարչական նշանակությունը նվազել է, և այսօր այն տիպիկ հայկական գյուղ է, սակայն նրա՝ որպես հոգևոր կենտրոնի նախկին կարգավիճակի հիշողությունը դեռ ապրում է վանական համալիրի կերպարում։

Գյուղը տեղակայված է Աշտարակին իջնող լանջերին՝ Արագածոտնի բերրի ու բնակեցված հատվածում, Արագած լեռան հարավային ստորոտներին։ Մոտ 1260 մետր բարձրությունը պայմանավորում է չափավոր լեռնային կլիման՝ տաք ամառով և ցուրտ, ձյունառատ ձմեռով։ Շրջակա հողերը վաղուց օգտագործվում են այգիների և խաղողի այգիների համար. ծիրանը, խաղողը և այս արևառատ դաշտի այլ մշակաբույսերը կազմում են տեղական գյուղատնտեսության հիմքը, ինչպես և Աշտարակի շրջակա հարևան գյուղերում։

Աշտարակին՝ մարզկենտրոնին, մոտ լինելը՝ իր հռչակավոր միջնադարյան եկեղեցիներով և Քասաղ գետի վրայի հին կամրջով, Մուղնին դարձնում է հարմար կանգառ Արագածոտնով ճամփորդողների համար։ Երևանից ճանապարհը տևում է կես ժամից պակաս, իսկ Սուրբ Գևորգ վանքը հեշտ է ընդգրկել Քասաղի հովտի այլ հուշարձանների հետ միասին։ Գյուղի հանդարտ փողոցները, Արագածի տեսարանները և հնագույն վանքի մթնոլորտը այստեղ են գրավում թե՛ ուխտավորների, թե՛ հայկական հնության սիրահարների։

Չնայած համեստ չափերին և փոքր բնակչությանը՝ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով շուրջ 781 բնակիչ, Մուղնին մնում է հայ մշակույթի համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող վայր։ Այստեղ պատմությունն ու հավատը միահյուսված են ավելի սերտ, քան որևէ այլ տեղ. գյուղի անունն ինքնին հիշեցնում է այն սրբավայրի մասին, որի համար մարդիկ դարերով եկել են այստեղ։ Ճամփորդի համար Մուղնին կարճ այցով իսկական, համեստ Հայաստանին հպվելու հնարավորություն է՝ վանք, այգիներ, լեռնային օդ և Արագածի ստորոտի գյուղական դանդաղ կենցաղ։

Մուղնին փոքր գյուղ է մեծ պատմությամբ, որտեղ Սուրբ Գևորգ վանքը պահպանում է անցյալ վեհության հիշողությունը և շարունակում գրավել ուխտավորներին ու ճամփորդներին։