Դաշտ
Գյուղ Արարատյան դաշտի եզրին, Վաղարշապատից հյուսիս

Ինչ վայր է սա

Դաշտը փոքր հայկական գյուղ է Արարատյան դաշտում, Վաղարշապատ (Էջմիածին) քաղաքից մոտ հինգ կիլոմետր հյուսիս, այնտեղ, որտեղ հարթ հովիտը սկսում է բարձրանալ դեպի նախալեռները։ Համեստ չափերով հանդերձ՝ սա կենդանի գյուղական բնակավայր է՝ XX դարում ձևավորված պատմությամբ և մոտ 780 բնակչությամբ։

Գյուղի անունն ինքնին խոսուն է. «Դաշտ» բառը հայերենում նշանակում է հարթավայր, դաշտ, և ճշգրտորեն նկարագրում է բնակավայրի դիրքը՝ Արարատյան հովտի հարթ, բաց հողերի վրա, որը Հայաստանի ամենաբերրի և խիտ բնակեցված մասերից է։ Այստեղ՝ ծովի մակարդակից մոտ 945 մետր բարձրության վրա, փռված են մշակովի դաշտերն ու այգիները, իսկ պարզ եղանակին հարավում երևում է Արարատի զանգվածը, հյուսիսում՝ Արագածի լանջերը։

Դաշտը համեմատաբար երիտասարդ գյուղ է. այն հիմնադրվել է 1926 թվականին՝ խորհրդային առաջին տարիներին, երբ հովտում ընթանում էր նոր գյուղական համայնքների կազմավորումը։ Այդ ժամանակից ի վեր այն աստիճանաբար աճել է. եթե հիմնադրման օրերին այստեղ ապրում էին ընդամենը մի քանի տասնյակ մարդ, ապա խորհրդային շրջանի վերջում բնակչությունն անցել է վեց հարյուրը, իսկ 2011 թվականի մարդահամարով հասել է մոտ 780 բնակչի։ Այս հանգիստ, աստիճանական աճը Դաշտը տարբերում է Հայաստանի շատ լեռնային գյուղերից, որոնք նույն տասնամյակներին, ընդհակառակը, կորցնում էին բնակիչներ։

Գյուղի կյանքը, ինչպես ողջ Արարատյան դաշտինը, հենվում է հողի վրա։ Հովտի տաք կլիման, բերրի հողերն ու ոռոգման զարգացած ցանցը վաղուց այս վայրերը դարձրել են երկրի գլխավոր գյուղատնտեսական շրջաններից մեկը։ Բնակիչները զբաղվում են բանջարաբուծությամբ ու պտղաբուծությամբ, խաղողագործությամբ և այլ դաշտային մշակաբույսերով. դաշտային երկրագործությունն ու տնամերձ տնտեսությունը մնում են առօրյա կենցաղի հիմքը։ Վաղարշապատի մերձավորությունը գյուղացիներին տալիս է խոշոր քաղաքի շուկաների, դպրոցների և ծառայությունների հասանելիություն՝ ընդամենը մի քանի րոպեի ճանապարհով։

Դաշտի գլխավոր արժեքը նրա դիրքն է։ Գյուղը գտնվում է Վաղարշապատի (Էջմիածնի) շեմին՝ Հայ առաքելական եկեղեցու հոգևոր կենտրոնի, որտեղ է Մայր տաճարն ու Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի աթոռանիստը։ Այստեղից ձեռքի հեռավորության վրա են Արմավիրի տարածքի հնագույն հուշարձանները՝ վաղ միջնադարյան տաճարներն ու վանքերը, որոնք ընդգրկված են համաշխարհային ժառանգության ցանկում, ինչպես նաև մայրաքաղաք Երևանը, որը փռված է քիչ ավելի արևելք։ Դաշտը հարմար է որպես հանգիստ գյուղական կետ, որտեղից հեշտ է հասնել հովտի գլխավոր տեսարժան վայրերին։

Ճանապարհորդի համար Դաշտը ոչ թե բարձրաձայն հուշարձաններով կետ է, այլ Արարատյան դաշտի կենդանի բնապատկերի մաս՝ դաշտեր, այգիներ, լեռների ստորոտին հանդարտ գյուղական ռիթմ։ Նա, ով գնում է Վաղարշապատի սրբավայրերը կամ ավելի արևմուտք՝ Արմավիրի հովտով, անցնում է հենց այսպիսի բնակավայրերով, որտեղ պահպանվում է հայ գյուղի առօրյա, արմատավորված կյանքը։

Դաշտը չի հավակնում զբոսաշրջային կենտրոնի դերին, բայց անկեղծորեն ցույց է տալիս, թե ինչով է ապրում հարթավայրային Հայաստանն իր հոգևոր մայրաքաղաքի դարպասների մոտ։