Ափնագյուղ
Հանգիստ գյուղ Քասաղի կիրճի վերևում՝ Արագածի արևելյան լանջերին

Ինչ վայր է սա

Ափնագյուղը Հայաստանի Արագածոտնի մարզի փոքրիկ լեռնային գյուղ է, որը փռված է մոտ 1810 մետր բարձրության վրա՝ Արագած զանգվածի արևելյան լանջերին, Քասաղ գետի կիրճի եզրին։ Սա հանդարտ երկրագործական բնակավայր է՝ Ապարանի և Աշտարակի միջև ընկած ճանապարհին, գլխավոր մայրուղիներից հեռու, որտեղ կյանքը հոսում է լեռնաշխարհի դանդաղ ռիթմով։

Գյուղը տարածվում է Արագածոտնի մարզի հյուսիսային հատվածում՝ Ապարանից 19 կիլոմետր հարավ և Աշտարակից մոտ 18 կիլոմետր հյուսիս։ Արևելքից Ափնագյուղին հարում է Քասաղ գետի խոր կիրճը՝ այս կողմերի ամենատպավորիչ բնական գծերից մեկը։ Հյուսիս տանող ճանապարհը հարևան Արտավանի վրայով տանում է դեպի Ապարան, իսկ գյուղի հյուսիսային եզրից ճյուղավորվող ճանապարհն ընդամենը երեք կիլոմետր հետո հասնում է Արա գյուղ, որտեղից կարելի է դուրս գալ Երևանի մայրուղի։ Յոթ կիլոմետր հարավ ընկած է Արտաշավան գյուղը։

Ափնագյուղի գլխավոր հարստությունը նրա դիրքն է Արագածոտնի լեռներում։ 1810 մետր բարձրությունը պայմանավորում է տեղի կլիման՝ զով ամառ, ձյունառատ ու երկար ձմեռ, մաքուր լեռնային օդ և լայն տեսարաններ Արագածի լանջերի վրա։ Շրջակա արոտներն ու դաշտերը վաղուց հանդիսանում են տնտեսության հիմքը, ինչպես այս լեռնաշխարհի գյուղերի մեծ մասում. բնակիչները զբաղվում են երկրագործությամբ և անասնապահությամբ՝ օգտագործելով կարճ, բայց առատ լեռնային ամառը։

Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում այս վայրերի պատմությունը, որը խորանում է դեպի հնագույն ժամանակներ։ Քասաղ գետի կիրճում՝ գյուղի մոտ, գտնվում են վերջին հնաքարեդարյան (էպիպալեոլիթ) դարաշրջանի քարանձավային կայանատեղիներ՝ Հայկական լեռնաշխարհի ամենավաղ բնակիչների հետքերը։ Այս հնագիտական հուշարձաններն ուսումնասիրվում են, և այստեղ նույնիսկ հնարավոր է միանալ պեղումներին, ինչը Ափնագյուղը դարձնում է հետաքրքիր կետ նրանց համար, ում գրավում է Հայաստանի նախնադարյան պատմությունը։

Գյուղն ինքնին փոքր է. 2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով Ափնագյուղում ապրում էր շուրջ 630 մարդ, մինչդեռ XIX դարի վերջին այստեղ հաշվվում էր ինը հարյուրից ավելի բնակիչ։ Վերջին տարիներին կենցաղն աստիճանաբար բարեկարգվել է. փորձնական ծրագրերի շրջանակում գյուղում ամբողջությամբ նորոգվել են ջրամատակարարումն ու կոյուղին, ինչը նկատելիորեն բարելավել է այս փոքր համայնքի առօրյան։

Ափնագյուղ արժե այցելել Աշտարակի և Ապարանի միջև ճանապարհին՝ լեռնաշխարհի լռության, Քասաղի կիրճի եզրով զբոսանքի և Արագածի ստորոտում իսկական գյուղական Հայաստանի զգացողության համար։ Մոտակայքում, հարևան ճանապարհներով, հեշտ է հասնել Արա գյուղ և Արագածոտնի այլ բնակավայրեր, այնպես որ Ափնագյուղը հարմար է տեղավորվում այս լեռնային երկրամասով դանդաղ ճանապարհորդության մեջ։

Ափնագյուղն այն վայրերից է, որտեղ Հայաստանը բացվում է ոչ թե աղմկոտ տեսարժան վայրերով, այլ լեռների օդով, անդորրով և հողի հնագույն հիշողությամբ։