Նավասարդ — հայկական հնագույն Նոր տարին

Պատմություն և ավանդույթներ

Նավասարդը հայկական օրացույցի հնագույն Նոր տարին է։ Բառն ինքնին կազմված է «նավա» (նոր) և «սարդ» (տարի) բառերից։ Ըստ ավանդության՝ մ․թ․ա․ 2492 թվականի օգոստոսի 11-ին Հայկ նահապետը պարտության մատնեց բաբելոնյան Բել բռնակալին և սկիզբ դրեց հայ ժողովրդին․ հենց այս թվականից է վարվում հին հայկական տոմարը։ Տոնը նվիրված էր հին պանթեոնի յոթ աստվածներին՝ Արամազդին, Անահիտին, Աստղիկին, Նանեին, Վահագնին, Միհրին և Տիրին։

Նավասարդը տևում էր շաբաթներ՝ օգոստոսի 11-ից, և հին հայերի ամենասիրված տոներից էր։ Ողջ երկրով մեկ՝ արքունիքից մինչև հասարակ ժողովուրդ, ընթանում էին ժողովրդական զբոսանքներ ու խաղեր․ մարմնամարզական մրցումներ, ըմբշամարտ, ձիարշավներ, արքայական որս։ Սեղանները ճոխանում էին ուտեստներով, քաղցրավենիքով ու չորամրգով, իսկ գլխավորը կլոր ցորենից թխված հացն էր՝ որպեսզի աստվածները բերրի տարի պարգևեն։ Գրիգորյան օրացույցի գալով տոնը մարեց, սակայն այսօր նրա ավանդույթները վերածնում են՝ հատկապես Գառնիի տաճարի մոտ, որը Հայաստանի միակ պահպանված հեթանոսական սրբավայրն է։

Ի՞նչ տեսնել

• Վերածնված տոնակատարություններ՝ Գառնիի անտիկ տաճարի մոտ։
• Նավասարդյան խաղեր՝ ըմբշամարտ, ձիարշավ և մարմնամարզական մրցումներ։
• Կլոր ցորենից թխված ծիսական հացը՝ որպես բերրիության խորհրդանիշ։
• Ժողովրդական երգեր, պարեր և տոնավաճառներ՝ չորամրգով ու քաղցրավենիքով։

Տոնը վաղուց դուրս է եկել պետական ամսաթվերի օրացույցից, բայց ապրում է ոգևորվածների ուժով․ իսկ հյուրը, որ Գառնիում հանդիպել է Նավասարդին, հպվում է այս հողի ամենահին հիշողությանը։

Ի՞նչ բերել

Հիշատակի համար տանում են հնությանն առնչվող մի բան․ կլոր ցորենի հաց կամ հատիկ, հայկական պանթեոնի խորհրդանիշներով իր, մի բուռ չորամիրգ՝ տոնական տոնավաճառից։ Իսկ լավագույն «հուշանվերը» գիտակցումն է, որ Հայաստանն ունի իր Նոր տարին՝ հազարամյակների խորությամբ։